Identiteti personal dhe diagnoza e tij. Orientimi epigjenetik i teorisë e. Erickson Formimi i identitetit të egos

Koncepti i I. Vetja ka disa aspekte, secila prej të cilave në një kohë ishte objekt i interesit të shkollave dhe prirjeve të ndryshme në psikologji. Një nga të parët në aspektin psikologjik filloi të përdorte gjerësisht konceptin e I (egos) 3. Frojdi, në strukturën e tij të personalitetit. Egoja është përbërësi i aparatit mendor përgjegjës për marrjen e vendimeve.

A. Adler i kushton vëmendje të veçantë vetë-koncepti krijues, në të cilin mishërohet parimi aktiv i jetës njerëzore. Koncepti i I-së krijuese zbulon thelbin e procesit të zhvillimit të personalitetit. Duke përdorur trashëgiminë dhe mjedisin shoqëror, një person "ndërton" vetë personalitetin e tij dhe është përgjegjës për atë që do të bëhet.

Një vend i veçantë i jepet konceptit "Unë" në teorinë e psikosintezës. Paraardhësi i saj R. Assagioli nxjerr në pah vetveten e vetëdijshme dhe veten më të lartë. Të dy janë të pavetëdijshëm, por uni i vetëdijshëm mund të "kthehet" në "fushën e vetëdijes" dhe të bëhet i vetëdijshëm për ne.

Studenti i Assagiolit Piero Ferrucci prezantoi konceptet vetvetja personale dhe vetvetja transpersonale.Është sikur ka dy uni në secilin prej nesh.Unë personal nuk është i vetëdijshëm për veten transpersonale dhe uni transpersonal nuk shfaqet në ndërgjegjen tonë. Vetë Assagioli shkroi se në realitet nuk ekzistojnë dy unë, dy qenie të pavarura dhe të ndara. Nuk është vetëm unë, i cili manifestohet në nivele të ndryshme të ndërgjegjes dhe vetë-realizimit. Ndërgjegjësimi për I-në personale është kusht i shëndetit mendor, realizimi i I-së transpersonale është shenjë e përsosmërisë shpirtërore. Në psikologjinë e personalitetit merren parasysh nënstruktura të ndryshme në personalitetin I. Më shpesh të izoluar Unë jam i vërtetë dhe jam ideal. E para kuptohet si diçka reale, realisht ekzistuese në personalitet. Por në perceptimin e vetvetes, një person është subjektiv dhe i njëanshëm, prandaj është e mundur të flitet për realitetin ose objektivitetin e I-realit vetëm me një shkallë të vogël sigurie. Ana e përmbajtjes së I-idealit janë mendimet, idetë e pranuara nga një person si një ideal. Është mjaft logjike që duhet të ketë një ndryshim midis I-realit dhe I-idealit dhe nga ky këndvështrim është interesante teoria e psikologëve amerikanë Joseph Luft dhe Harry Ingham. Ata ofruan një shumë popullor një model i quajtur "Dritarja e Joharrit"(Fig. 10). Dhe megjithëse ky model konsiderohet më shpesh në përputhje me psikologjinë e komunikimit, ne konstatojmë se në këtë kontekst thelbi i tij është shumë i rëndësishëm.

Zona e hapur korrespondon me atë që një person di për veten e tij dhe atë që dinë edhe njerëzit e tjerë.

Zona e verbër përfshin atë që dinë të tjerët për një person, por nuk është e disponueshme për të vetë.

Zona e fshehur - ja çfarë një person preferon të mos i zbulojë askujt.

Zona e panjohur përmban gjithçka për një person që nuk dihet ende as nga ai vetë, as nga ata që e rrethojnë. Kjo zonë është shumë e rëndësishme për zhvillimin personal, pasi përfshin burime, potencial për rritje personale, qëllime, ide.

Të gjitha këto zona janë shumë dinamike dhe të ndërlidhura: ndryshimet në njërën prej tyre do të shkaktojnë domosdoshmërisht ndryshime në tjetrën. Për shembull, nëse një person bën diçka të aksesueshme nga zona e tij e fshehur, atëherë duke e bërë këtë ai e bën këtë zonë të hapur, etj. Është e qartë se një rritje në zonën e hapur është më e dëshirueshme, pasi kjo lidhet me vetënjohjen dhe, në një farë mase, duke u shfaqur të tjerëve. Njohja më e mirë e vetvetes çon në rritjen e vetëpranimit dhe respektit për veten.

Oriz. 10. Dritarja e Joharrit

Formimi i Vetes, ose Vetë-koncepti (shumë shpesh këto koncepte ngatërrohen), është një burim kërkimi nga shumë shkencëtarë, si në shkencën e huaj ashtu edhe atë vendas. Ndjenja e vetvetes, sipas Allport, lind gradualisht në foshnjëri, por nuk formohet plotësisht në 3-4 vitet e para apo edhe në 10 vitet e para. Ajo vazhdon të zgjerohet me përvojë, ndërsa rrethi i gjërave në të cilat merr pjesë rritet.

Në Adler Unë jam stili i jetesës së individit, e cila formohet në 5 vitet e para të jetës së një fëmije.

bazë koncepti teorik i M. Rokeach përbën një sistem subjektiv holistik të ideve njerëzore, në të cilin dallohen tre komponentë më domethënës: koncepti i I-së, vlerat dhe qëndrimet. Koncepti I zë një vend qendror në këtë sistem. Për nga natyra e tij është njohëse, pasi formohet nga struktura e njohjeve në raport me pozitën fizike, personale, shoqërore të dikujt, të cilat kanë përmbajtje pozitive dhe negative dhe janë në një lidhje të caktuar emocionale. Secili person kërkon të ruajë dhe, nëse është e mundur, të forcojë konceptin e Vetes, i cili ju lejon të mbani një imazh holistik.

Sipas psikologut rus D. A. Leontiev, Unë jam një formë e përvojës së një personi të personalitetit të tij, një formë në të cilën një person hapet me veten e tij. Ky këndvështrim meriton vëmendje të veçantë, pasi zbulon në mënyrë gjithëpërfshirëse kategorinë I, një nga më të rëndësishmet në psikologjinë e personalitetit.

Buza e parë I - ky është i ashtuquajturi Vetë trupore ose fizike, përvoja e trupit të dikujt si mishërim i Vetvetes, imazhi i trupit, përvoja e defekteve fizike, vetëdija për shëndetin ose sëmundjen. Shfaqja e vetvetes trupore mund të shihet veçanërisht qartë në adoleshencë, kur ky aspekt del në pah, ndërsa të tjerët mbeten prapa në zhvillimin e tyre. Roli i vetes trupore mund të ilustrohet edhe me efektin e kompensimit dhe mbikompensimit të defekteve organike të zbuluara nga A. Adler në fillim të shekullit të kaluar.

Fytyra e dytë Unë jam një rol social I, i shprehur në ndjenjën e të qenit bartës i roleve dhe funksioneve të caktuara shoqërore.. Identiteti social i një personi, përkufizimi i tij për veten në lidhje me rolet shoqërore që ai kryen, është një karakteristikë mjaft e rëndësishme e një personi. Një shembull është teoria e rolit të D. Mead.

Aspekti i tretë - Unë psikologjike, që përfshin perceptimin e veçorive, prirjeve, motiveve, nevojave dhe aftësive të dikujt dhe i përgjigjet pyetjes "çfarë jam unë?". I-ja psikologjike përbën bazën e asaj që në psikologji quhet imazhi i I-së ose I-koncepti, megjithëse në të përfshihen edhe rolet trupore dhe shoqërore.

Koncepti i vetë-konceptit. Ajo u shfaq në vitet 1950. në përputhje me psikologjinë humaniste, përfaqësuesit e së cilës kërkonin të merrnin në konsideratë unin integral të njeriut. Vetë-koncepti i një personi kuptohet si një kompleks i të gjitha ideve të një personi për veten e tij. Kërkimet në lidhje me vetëkonceptin, në një mënyrë apo tjetër, bazohen në dispozita teorike, të cilat reduktohen në burimet kryesore të mëposhtme.

1. Qasjet themelore të W. James.

William James ishte psikologu i parë që zhvilloi problemet e vetë-konceptit. Ai e konsideronte I-në globale, personale si një formacion të dyfishtë, në të cilin I-ndërgjegjshëm dhe unë-si-objekt. Këto janë dy anë të të njëjtit integritet, gjithmonë ekzistues në të njëjtën kohë. Njëra prej tyre është një përvojë e pastër (I-ndërgjegjshme), dhe tjetra është përmbajtja e kësaj përvoje (Unë-si-objekt). Vetë personaleështë gjithmonë edhe I-ndërgjegjshëm dhe I-si-objekt. Sipas James, unë-si-objekt është gjithçka që një person mund ta quajë të tijën. Në këtë fushë, James identifikon katër komponentë dhe i rendit ato sipas rëndësisë: uni shpirtëror, vetvetja materiale, vetja shoqërore dhe vetja fizike. Në shoqëri, një person ka mundësinë të vendosë qëllime për veten e tij në lidhje me komponentë të ndryshëm të Vetes sonë dhe të vlerësojë suksesin e manifestimeve tona të jetës në lidhje me këto qëllime. Sipas James, vetëvlerësimi ynë varet nga kush do të donim të bëheshim, çfarë pozicioni do të dëshironim të merrnim në këtë botë, kjo shërben si pikënisje në vlerësimin tonë të sukseseve ose dështimeve tona. Në fund të fundit, ne krijojmë pretendimet tona dhe i lidhim ato me nivele të caktuara të zhvillimit personal. Ajo që për një është një sukses i pakushtëzuar, një tjetër e percepton si një dështim.

2. Interaksionizmi simbolik në veprat e Cooley dhe Mead.

Ndërveprimi simbolik në veprën e Cooley dhe Mead mbështetet në tre premisa kryesore. Së pari, njerëzit reagojnë ndaj mjedisit të tyre në varësi të tre kuptimeve që u japin elementeve të mjedisit të tyre. Së dyti, këto kuptime janë produkte të ndërveprimit shoqëror. Së treti, këto kuptime sociokulturore janë subjekt i ndryshimit si rezultat i perceptimit individual brenda kornizës së një ndërveprimi të tillë. Unë dhe të tjerët formojmë një tërësi të vetme, pasi shoqëria, e cila është shuma e sjelljeve të anëtarëve të saj, vendos kufizime shoqërore në sjelljen e individit.

Charles Cooley ishte i pari që theksoi rëndësinë e komenteve të interpretuara në mënyrë subjektive që marrim nga njerëzit e tjerë si burimi kryesor i të dhënave për veten tonë.Cooley propozoi teorinë e pasqyrës së vetvetes, duke argumentuar se idetë e një individi për mënyrën se si të tjerët e vlerësojnë atë ndikojnë ndjeshëm në të. vetë-koncept . Vetë pasqyra lind në bazë të ndërveprimit simbolik të individit me grupet e ndryshme parësore, pjesë e të cilave ai është. Kështu, vetëkoncepti formohet nga prova dhe gabimi, gjatë procesit të asimilimit të vlerave, qëndrimeve dhe roleve.

George Mead besonte se formimi i I-së njerëzore si një fenomen mendor holistik nuk është gjë tjetër veçse një proces shoqëror që ndodh "brenda" individit, brenda të cilit vetëdija-unë dhe unë-si-objekt, të identifikuara nga James për herë të parë. , ngrihen. Nëpërmjet asimilimit të kulturës, një person është në gjendje të parashikojë sjelljen e një personi tjetër dhe mënyrën se si ky person tjetër tregon sjelljen tonë.

Mead besonte se vetëvendosja e një personi si bartës i një roli të caktuar kryhet duke realizuar dhe pranuar idetë që njerëzit e tjerë kanë në lidhje me këtë person. Individi zhvillon aftësinë për t'iu përgjigjur vetes, formon një qëndrim ndaj vetes, në përputhje me qëndrimin e të tjerëve rreth tij. Një person e vlerëson veten në atë masë sa ai përjeton një qëndrim negativ dhe shpërfillës ndaj vetes nga të tjerët. Kështu, individi e percepton veten në përputhje me karakteristikat dhe vlerat që të tjerët i atribuojnë atij.

3. Konceptet e identitetit të zhvilluara nga Erickson.

Problemi i vetë-konceptit është konsideruar nga Erickson përmes prizmit të ego-identitetit, i kuptuar si produkt i një kulture të caktuar që lind mbi një bazë biologjike. Ego-identiteti i një individi lind në procesin e integrimit të identifikimit të tij individual, kështu që, për shembull, është e rëndësishme që fëmija të komunikojë me të rriturit me të cilët mund të identifikohet. Teoria e Erickson përshkruan tetë faza të zhvillimit personal dhe ndryshimet përkatëse në identitetin e egos, karakterizon pikat e krizës të qenësishme në secilën prej këtyre fazave dhe tregon cilësitë personale që lindin gjatë zgjidhjes së këtyre konflikteve të brendshme. Formimi i ego-identitetit ndodh kryesisht në sferën e pavetëdijes.

Erickson kritikon koncepte të tilla si vetëvlerësimi, imazhi i Vetes, duke i konsideruar ato statike, ndërsa, sipas tij, tipari kryesor i këtyre formacioneve është dinamizmi, sepse identiteti nuk arrin kurrë në përfundim, nuk është diçka e pandryshueshme, e cila më pas mund të përdoret. si një instrument i gatshëm i personalitetit. Procesi i formimit të identitetit të Vetvetës karakterizohet nga dinamizmi i ideve kristalizuese për veten, të cilat shërbejnë si bazë për zgjerimin e vazhdueshëm të vetëdijes dhe vetënjohjes. Erickson beson se një ndjenjë identiteti është optimale kur një person ka besim të brendshëm në drejtimin e rrugës së tij të jetës.

4. Tradita fenomenologjike në veprat e K. Rogers. Qasja fenomenale në psikologji në të kuptuarit e një personi rrjedh nga përshtypjet e subjektit, dhe jo nga pozicioni i një vëzhguesi të jashtëm, dmth se si individi e percepton veten, çfarë efekti ka nevojat, ndjenjat, vlerat, besimet e tij, vetëm të qenësishme e tij. perceptimi i mjedisit ka në sjelljen e individit. Koncepti qendror i qasjes fenomenaliste është perceptimi, domethënë, ajo që një person percepton është për të realiteti i vetëm përmes të cilit ai mund të kontrollojë sjelljen e tij.

Rogers beson se vetë-koncepti është është një sistem vetë-perceptimi; përcaktuesi më i rëndësishëm i përgjigjeve ndaj mjedisit të individit, i cili lind në bazë të ndërveprimit me mjedisin; së bashku me vetëkonceptin, zhvillohet nevoja për një qëndrim pozitiv nga të tjerët. Problemi kryesor në qasjen e Rogers-it për të kuptuar vetë-konceptin lidhet me përdorimin nga individi të mekanizmave të mbrojtjes psikologjike të nevojshme për të kapërcyer disonancën midis përvojës së tij të drejtpërdrejtë dhe vetë-konceptit.

Rogers beson se Vetë-koncepti është një sistem vetë-perceptimi që lind në bazë të ndërveprimit me mjedisin.

Vetë-koncepti po zhvillohet vazhdimisht dhe bashkë me të zhvillohet edhe nevoja për një qëndrim pozitiv nga të tjerët.

Vetë-koncepti përfaqëson një grup idesh përshkruese dhe jo vlerësuese për veten. Ky koncept është më i gjerë se koncepti i "vetëvlerësimit", i cili, nga ana tjetër, konsiderohet si një komponent qendror personal i vetë-konceptit.

R. Burns e quajti vetëkonceptin një grup qëndrimesh ndaj vetvetes dhe e përkufizoi atë si një grup dinamik qëndrimesh të natyrshme në secilin personalitet, që synon vetë personalitetin. Ai identifikoi tre modalitete kryesore të vetë-konfigurimit : vetja reale, vetja pasqyre dhe vetja ideale; secila prej tyre përfshin katër nënstruktura: vetja fizike, vetja sociale, vetja mendore dhe ajo emocionale.

Lloje më specifike janë gjithashtu të mundshme, për shembull, vetë-koncepti profesional personalitet.

Unë vetë - koncepti mund të jetë pozitiv dhe negativ, por në çdo rast, një person përpiqet të arrijë harmoninë e brendshme. Vetë-koncepti i jep sjelljes së një personi një bërthamë relativisht të ngurtë ose thjesht e orienton atë, pjesërisht është në pjesën e ndërgjegjshme, pjesërisht i pa realizuar, reflektohet indirekt në sjelljen e personit.

I-koncepti- ky është një sistem idesh, imazhesh, vlerësimesh që ekziston në mendjen e një personi, të lidhur me veten e tij. Ai përfshin ide se si ai duket në sytë e njerëzve të tjerë, si dhe se si do të donte të ishte dhe si duhet të sillet. Sipas këtij përkufizimi, vetë-koncepti është imazhi real, ideal i vetvetes dhe imazhi i vetvetes si rezultat i qëndrimit të reflektuar ndaj vetvetes (unë në paraqitjet e njerëzve të tjerë, ose vetë pasqyra). Të tre komponentët e vetëkonceptit janë modalitetet e tij.

Përveç modaliteteve, vetë-koncepti përfaqësohet nga komponentët njohës (imazhi për veten), emocional (vetëvlerësimi) dhe i sjelljes (strategjitë e vetë-afirmimit të personalitetit).

Imazhi IËshtë ideja e individit për veten e tij. Sipas R. Burns, karakteristikat që i atribuohen vetes mund të jenë shumë të ndryshme - atributi, roli, statusi, cilësitë psikologjike të një individi, duke përfshirë gjërat me të cilat një person lidh veten, strategjitë tipike të sjelljes, qëllimet e jetës, njerëzit e afërt dhe domethënës. , etj. Të gjitha këto imazhe quhen aspekte të Vetes integrale dhe, në një formë më të përgjithshme, përfaqësojnë Vetë fizike - një imazh ose skemë trupore, Vetë shoqërore - rolet me të cilat një person identifikon veten, veten e moshës - një ndjenjë e të qenurit. një person i një moshe të caktuar, identiteti gjinor - të gjitha cilësitë e kombinimeve individuale. tipare mashkullore dhe femërore, për shkak të seksit biologjik dhe faktorëve psikologjikë, I psikologjik - reagime integrale emocionale dhe cilësi intelektuale, si dhe nevoja dhe motive të qëndrueshme.

Vetëvlerësim- qëndrimi i një personi ndaj vetvetes, i shprehur në pranimin ose refuzimin e personalitetit të tij. Sipas W. James, vetëvlerësimi përbëhet nga dy komponentë - niveli i pretendimeve dhe niveli i arritjeve reale. Niveli i aspiratave është niveli i vështirësisë në arritjen e qëllimeve. Nëse niveli i aspiratave është shumë i lartë, dhe niveli i arritjeve reale është i ulët, atëherë edhe vetëvlerësimi do të jetë i ulët. Me një kombinim të nivelit të aspiratave dhe nivelit të arritjeve, vetëvlerësimi bëhet i lartë dhe adekuat. Rritja e vetëvlerësimit, respektivisht, arrihet në dy mënyra - duke ulur nivelin e pretendimeve ose duke përmirësuar arritjet reale. Vetëvlerësimi është një nga fenomenet mendore të studiuara me kujdes.

vetëpohimi- aspekti i sjelljes së vetë-konceptit. Nga këndvështrimi ynë, vetëpohimi është një nga strategjitë e egos, është një mënyrë për të forcuar Veten, për t'i dhënë ose për të ruajtur forcën, rëndësinë. Çdo person, në një masë më të madhe ose më të vogël, ka njëfarë cenueshmërie për atë se kush është dhe sa i vlefshëm ndihet. Njerëzit përdorin mënyra të ndryshme për të ruajtur vetëvlerësimin në mënyrë që të ndiejnë kënaqësi nga personaliteti i tyre. Mund të jetë idealizim dhe identifikim, në një rast, projeksion dhe zhvlerësim - në një tjetër, vetërealizim - në të tretën. Në përgjithësi, vetë-afirmimi është dëshira për një vlerësim dhe vetëvlerësim të lartë të personalitetit të dikujt dhe sjelljes së shkaktuar nga kjo dëshirë [cit. sipas: 56].

Imazhi i Vetes, vetëvlerësimi dhe vetë-afirmimi i individit janë dukuri reciprokisht të kushtëzuara dhe reciprokisht të kushtëzuara, prandaj studimi i tyre duhet të bazohet në parimin e konsistencës.

Kuptuam se vetë-koncepti është një sistem kompleks, modalitetet kryesore të të cilit janë vetvetja reale, uni ideal dhe vetvetja pasqyrë, dhe komponentët janë vetë-imazhi, vetëvlerësimi dhe vetëpohimi.

Vetë-koncepti kryen funksione të caktuara:

siguron qëndrueshmëri të brendshme (kongruencë sipas Rogers) të personalitetit. Një pikë e rëndësishme koherence është koincidenca e përfaqësimeve ndaj vetes me informacionin që vjen nga jashtë. Vetë-koncepti mund: 1) të lejojë përvojën që korrespondon me imazhin e Vetes; 2) mohojnë atë duke përdorur forma primitive të mbrojtjes; 3) shtrembërimi me ndihmën e mekanizmave mbrojtës më të pjekur; 4) të ndryshojë vetë;

realizon interpretimin e përvojës sipas llojit të projeksionit atributiv, duke e krahasuar shoqërinë me botën e saj të brendshme. Pra, nëse një i ri ia lëshon vendin një gruaje, atëherë ajo mund ta konsiderojë këtë veprim si një manifestim të mirësisë, ose si një shenjë moshe, ose si një dëshirë për të bërë një njohje;

parashikon sukseset ose dështimet e ardhshme, duke përcaktuar drejtimin e kërkimit dhe arritjes. Pritja e suksesit do të shoqërohet me emocione pozitive, një qëllim të formuluar pozitivisht, zhvillimin e mjeteve që synojnë arritjen e suksesit, dhe pritshmëria e dështimit do të shoqërohet me strategji dhe ndjenja të tjera - emocione negative, qëllimi, i cili fillimisht do të përmbajë ideja e dështimit, mjete që synojnë të shmangin dështimin.

Aspekti i katërt - kjo është një ndjenjë e vetvetes si burim aktiviteti ose reaktiviteti, përjetimi i lirisë ose mungesës së lirisë, përgjegjësisë ose shkëputjes. Ky është unë, i cili nuk është një vetë-imazh, por një pikënisje kryesore e çdo vetë-imazhi. Mund të quhet Vetë ekzistenciale, pasi pasqyron karakteristikat personale të nivelit më të lartë ekzistencial, tiparet e strukturave jo specifike personale, por parimet e përgjithshme të marrëdhënies së individit me botën përreth tij.

Aktiviteti si një formacion personal nënkupton një pozicion të veçantë të subjektit në raport me botën, me njerëzit përreth tij dhe me veten e tij, në kundërshtim me reaktivitetin (koncepti i "reaktivitetit" nënkupton një përgjigje ose reagim ndaj ndikimit të çdo stimuli), inerci. , e karakterizuar nga mbizotërimi i iniciativës ndaj pasivitetit. Një person nuk është një grup veprimesh dhe jo vetëm një vend veprimi, por një burim veprimesh. Aktiviteti është gjithmonë i qëllimshëm. Personaliteti është një aktivitet i mishëruar që ndërmjetëson në mënyrë gjithëpërfshirëse veprimtarinë njerëzore. Personaliteti është një aktivitet ose një parim aktiv në një person, kështu që personaliteti dhe veprimtaria nuk duhet të identifikohen. Aktiviteti në foshnjëri manifestohet në formën e hapjes, besimit dhe vullnetit të mirë ndaj të tjerëve. Ndërsa një person rritet, vetë-zhvillimi, vetë-edukimi, etj., Zënë një vend në rritje në jetën e një personi, d.m.th., ato forma aktiviteti që nënkuptojnë qëndrimin e një personi kryesisht ndaj vetvetes. Veprimtaria si cilësi e subjektit lidhet drejtpërdrejt me pozicionin jetësor të individit. K. A. Abulkhanova-Slavskaya e quan aktivitetin kohë personale. Aktiviteti vepron si një transformim, formim, tejkalim i tendencave kundërpërcaktuese.

Skaji i pestë I – është marrëdhënia me veten ose kuptimi i Vetes. Shfaqja më sipërfaqësore e vetë-qëndrimit është vetëvlerësimi - një qëndrim i përgjithshëm pozitiv ose negativ ndaj vetvetes.

Vetëvlerësim - Ky është një vlerësim nga një person për veten e tij, aftësitë, cilësitë dhe vendin e tij midis njerëzve të tjerë. Siç vëren A. A. Rean, vetëvlerësimi i referohet formimeve qendrore të personalitetit, thelbit të tij. Vetë formimi i vetëvlerësimit ndodh në procesin e aktivitetit dhe ndërveprimit ndërpersonal. Marrëdhënia e njeriut me veten është formimi më i fundit në sistemin e marrëdhënieve të njeriut me botën. Vetëvlerësimi lidhet drejtpërdrejt me procesin e përshtatjes shoqërore dhe mospërshtatjes së individit. Tradicionalisht, është zakon të dallohen vetëvlerësimi i përgjithshëm dhe privat. Vetëvlerësimi privat formohet në bazë të atij të përgjithshëm, falë dizajnimit dhe zhvillimit në strukturën e tij të elementëve të tillë si vetë-ideali, reflektimi, vendosja e qëllimeve. Subjekti vetë-ideal, duke qenë një nga përbërësit e strukturës psikologjike të vetëvlerësimit, shërben si burim për formimin e orientimeve të vlerave. Mospërputhja midis cilësive reale dhe ideale konsiderohet në psikologji si një lloj kundërshtimi i I-idealit dhe I-realit. Në rastin e konvergjencës së tyre relative, ata flasin për mungesën e një qëllimi për vetë-zhvillim.

duhet dalluar respekt për veten- qëndrimi ndaj vetvetes, sikur nga jashtë, për shkak të disa avantazheve ose disavantazheve reale, dhe vetë-pranim- një qëndrim emocional i drejtpërdrejtë ndaj vetvetes, pavarësisht nëse personi ka ndonjë veçori që shpjegon këtë qëndrim, apo jo. Jo më pak karakteristika të rëndësishme të vetë-qëndrimit është edhe shkalla e integritetit, integrimit, autonomisë, pavarësisë së tij nga vlerësimet e jashtme.

Kështu, vetë-marrëdhënia është një mekanizëm reagimi. Si rezultat i konceptit të tij, D. A. Leontiev ofron të shohë të gjithë larminë e aspekteve që një person mund të kthejë. Megjithatë, duhet theksuar se nuk kufizohet në asnjë prej tyre.

Shkeljet e integritetit dhe stabilitetit të imazhit të I pasqyrojnë ndryshimet aktuale personale të një personi. Faktori kryesor në ndryshimin e imazhit të Vetes dhe strukturës së vetëvlerësimeve është një situatë kritike, e cila është një situatë e vetëvendosjes personale. Një sistem i qëndrueshëm, i thjeshtë dhe harmonik i imazhit të Vetes ndryshon ndjeshëm në një situatë kritike, fiton qëndrueshmëri, mospërputhje dhe kompleksitet. Në vijim Mënyrat e vetë-menaxhimit nga sistemi i ndryshuar i vetë-imazhit:

përshtatja e rolit me kërkesat e situatës;

përshtatje joadekuate personale;

thjeshtimi maksimal i imazhit të I;

ndërlikimi i imazhit, përvetësimi i stabilitetit, harmonisë.

Vini re se në shumicën e teorive dhe qasjeve, një vend i veçantë i jepet një fenomeni kaq kompleks si procesi i vetëdijes.

Vetëdija e individit.Çdo person e di se ai ka vetëdije, domethënë aftësinë për të qenë i vetëdijshëm për botën përreth tij dhe veten e tij - ose për të qenë i vetëdijshëm për veten.

Vetëdija për veten si një lloj entiteti fizik që ka një formë dhe karakteristika të tjera dhe mund të bëhet objekt i vetëvlerësimit dhe gjykimeve të njerëzve të tjerë, e shoqëron një person gjatë gjithë jetës. Ai zhvillohet në bazë të ndjesive fiziologjike dhe përshtypjeve të përjetuara nga organizmi në fazat më të hershme të ekzistencës së tij.

Vetëdija e një personi është një grup i ideve të tij për veten, të shprehura në konceptin I, dhe vlerësimi i këtyre ideve nga një person është vetëvlerësim. Nga pikëpamja e analizës psikologjike, vetëdija është një proces kompleks mendor, thelbi i të cilit është perceptimi nga një person i imazheve të shumta të tij në situata të ndryshme veprimtarie dhe sjelljeje, në të gjitha format e ndërveprimit me njerëzit e tjerë dhe në kombinimin e këtyre imazheve në një formacion të vetëm holistik, konceptin e Unë, individualitetin tim. "Objekti i vetëdijes nuk është realiteti, por personaliteti i dikujt si subjekt i veprimtarisë", shkruan V. S. Merlin.

S. L. Rubinstein në veprën e tij "Vetëdija dhe kufijtë e saj" (1989) shkruan se vetëdija e një fëmije është një fazë në zhvillimin e vetëdijes, e përgatitur nga zhvillimi i të folurit dhe lëvizjet vullnetare, rritja e pavarësisë. Ai veçon disa momente të njëpasnjëshme të formimit të vetëdijes në ontogjenezë: zotërimin e trupit të vet, shfaqjen e lëvizjeve vullnetare, lëvizjen e pavarur dhe vetëshërbimin. Vetëdija e një fëmije që në moshë të re zhvillohet në kuptimin e të kuptuarit të Vetes së tij në të kaluarën, të tashmen dhe të ardhmen. Disa autorë (L. I. Bozhovich, L. S. Vygotsky, I. S. Kon, M. Kuhn) besojnë se vetëdija shfaqet vetëm në adoleshencë.

Besohet se L. S. Vygotsky ishte një nga të parët që studioi vetëdijen e një adoleshenti. Ai e konsideron vetëdijen e një adoleshenti jo vetëm si një fenomen të personalitetit dhe vetëdijes së tij, por si një moment të veçantë kohor në zhvillimin e personalitetit - nga njohja e vetvetes deri tek vetëqëndrimi dhe vetërregullimi.

Në procesin e zhvillimit të personalitetit, vetëdija bëhet gjithnjë e më e ndërlikuar dhe me rritjen e numrit të imazheve, krijohet një imazh i integruar, i thellë dhe adekuat për veten.JR Lang shkruan se vetëdija përfshin vetëdijen për veten nga vetja. dhe vetëdija për veten si objekt vëzhgimi nga dikush tjetër. Vetëdija zhvillohet kur fëmija bëhet një person që me vetëdije e dallon veten nga bota e njerëzve të tjerë. Në strukturën e përgjithshme të personalitetit, vetëdija vepron si një pronë komplekse integruese e veprimtarisë së tij mendore. Nga njëra anë, duket se rregullon rezultatin e zhvillimit mendor të individit në faza të caktuara, dhe nga ana tjetër, vepron si një rregullator i brendshëm i sjelljes. Vetëdija ndikon në zhvillimin e mëtejshëm të personalitetit dhe, duke qenë një nga kushtet e brendshme të nevojshme për vazhdimësinë e këtij procesi, vendos një ekuilibër midis ndikimit të jashtëm, gjendjes së brendshme të personalitetit dhe formave të sjelljes së tij.

Sipas shprehjes figurative të A. N. Leontiev, një person "lind dy herë"; Le të kthehemi te "lindja e dytë e personalitetit", domethënë te vetëdija. Vetëdija mund të përkufizohet si qëndrimi i një personi ndaj vetvetes, i cili lidhet ngushtë me dëshirën për të përmirësuar veten. Nga kjo rrjedh si vijon funksionet e vetëdijes: vetënjohja, vetëpërmirësimi dhe kërkimi i kuptimit të jetës.

Komponentët kryesorë të vetëdijes

Emri i duhur - procesi i vetë-njohjes

Kërkesa për njohje - emocionale-vlefshme

Qëndrimi i identitetit gjinor ndaj vetvetes

Koha psikologjike - vetërregullimi i sjelljes

personalitete (I.I. Chesnokova 1977)

hapësirë ​​sociale

personalitete

(V.S. Mukhina 1998)

Vetëdija e identitetit - kuptimi personal i "Unë"

Vetëdija "Unë" (konflikti që do të thotë "unë") që ka:

Vetëdija e dikujt mendor - kognitive, emocionale dhe

vetitë e komponentëve relacionalë

Sociale dhe morale (V.V. Stolin 1983)

vetëvlerësim

(V.S. Merlin)

Struktura e vetëdijes sipas V.S. Mukhina

Struktura e vetëdijes - një grup lidhjesh të qëndrueshme në sferën e orientimeve të vlerave dhe botëkuptimit të një personi, duke siguruar integritetin dhe identitetin e tij unik ndaj vetvetes. Struktura e vetëdijes përfshin ruajtjen e kuptimeve dhe kuptimeve themelore gjatë ndryshimeve të jashtme dhe të brendshme. Kjo strukturënështë ndërtuar brenda sistemit që e gjeneron atë - komunitetit njerëzor të cilit personi i përket.

Vetëdija gjen shprehjen e saj në secilën nga pesë lidhjet:

1. Një emër i duhur. Emri - emri personal i një personi që i është dhënë në lindje; një shenjë që ju lejon të klasifikoni një person në një shtresë të caktuar shoqërore, grup etnik, vend në marrëdhëniet shoqërore, gjini. Emri identifikohet me individualitetin trupor dhe shpirtëror të një personi. Psikologjikisht, emri është një katalizator që kontribuon në akumulimin e emocioneve pozitive (ose negative) drejtuar një personi që në ditët e para të lindjes së tij. Kjo kontribuon në formimin e besimit themelor (mosbesimit) te njerëzit dhe një qëndrimi vlerash ndaj vetvetes. Në fazat e zhvillimit ontogjenetik, kjo lidhje përcakton orientimet e vlerës së një personi në pretendimet e tij për njohje, karakteristikat e identifikimit gjinor, në natyrën e ndërtimit të perspektivave të jetës, në sistemin e të drejtave dhe detyrimeve.

Privimi emri (fyerja, ndryshimi i detyruar) e çon një person në siklet, ndërsa reagimet psikostenike ose gjendjet depresive janë të mundshme. Fëmija humbet vetëbesimin, ndjenja e besimit tek një i rritur ulet.

2. Kërkesa për njohje - prezantimi nga një person i të drejtave të tij për respekt publik nga njerëzit e tjerë. Fillimisht u kënaq me zbatimin e doganave dhe ligjeve. Në ontogjenezë, pretendimi për njohje formohet për shkak të qëndrimit të njëanshëm të të rriturit ndaj manifestimeve të fëmijës. Duke qenë se çdo gjë e mirë nxitet emocionalisht, fëmija ka dëshirë për të qenë i mirë, fillon zhvillimi i dëshirës për të mësuar atë që miratohet nga njerëzit që e rrethojnë. Në të njëjtën kohë, ekziston një asimilim i vetëvlerësimit pozitiv - "Unë jam i mirë" dhe interesi shoqëror. I rritur realizon pretendimin për njohje në veprimtaritë e përfshira në tri sferat e ekzistencës njerëzore: 1) natyrën, 2) botën objektive, 3) shoqërinë. Duke realizuar kërkesë për njohje në sferën e jetës së përditshme, një person pohon një ndjenjë dinjiteti dhe vetëvlerësimi, duke vepruar në të njëjtën kohë si një individ shoqëror.

Privimi realizimi i pretendimeve (mosmiratimi, censurimi, tjetërsimi) çon në tension emocional, zhgënjim, në zhvillimin e formacioneve të tilla negative si gënjeshtra, zilia, agresiviteti, vetë-dyshimi, pasiviteti, konformiteti, etj.

3. Identiteti gjinor - uniteti i vetëdijes, motivet e sjelljes, veprimet në jetën e përditshme të një personi që e klasifikon veten si një gjini e caktuar dhe merr rolin e duhur gjinor të përshkruar nga traditat. Identifikimi gjinor është orientimi vleror i një personi në gjininë e tij si një rol social, potencë seksuale dhe sjellje seksuale, duke përfshirë njohjen e identitetit të tij me gjininë e tij në aspektin fizik, social dhe psikologjik.

Privimi e një personi nga ana e identitetit seksual çon në tension emocional, frustrim, neuroza.

4. Koha psikologjike e individit - një përvojë individuale e ndryshimeve fizike dhe shpirtërore gjatë kohës së përfaqësuar nga e kaluara, e tashmja dhe e ardhmja, në segmentin e kohës objektive të jetës. Një person në vetëdijen e tij mendon për personin e tij në tre herë: të kaluarën individuale, të tashmen dhe të ardhmen. Një person mat rrugën e tij të jetës me ndihmën e kohës psikologjike. Koha psikologjike e një personi është dinamike në varësi të rëndësisë së rrethanave për një person - e tashmja mund të ndryshojë interpretimin e së kaluarës dhe të ardhmes, të transformojë imazhet e tyre të mëparshme.

Në kushtet e privimit Si një personalitet në zhvillim, një person formohet pa një qëndrim të përgjegjshëm ndaj kohës së tij të jetës, pa një kohë të formuar psikologjike. Privimi qëndrimi vlerësor i një personi ndaj të kaluarës, të tashmes dhe të ardhmes së tij, ose mungesa e një të kaluare të strukturuar në historinë e një personi në zhvillim dhe pasiguria e perspektivave për jetën, shkatërrojnë statusin e brendshëm të individit.

5. Hapësira sociale e individit - kushtet për zhvillimin dhe ekzistencën e një personi, të cilat psikologjikisht e futin atë në sferën e të drejtave dhe detyrimeve.

Kushtet janë: 1) vendi ku zhvillohet jeta e një personi; 2) stilin dhe përmbajtjen e komunikimit, në kontekstin e kulturës së cilës personi i përket; 3) pozicioni i brendshëm i vetë personit, në lidhje me historinë e grupit të tij etnik, ndaj kulturës si një fenomen integral i kushtëzuar historikisht. Hapësira shoqërore si dukuri e kulturës përcaktohet nga kuptimet dhe kuptimet e të drejtave dhe detyrimeve të formuara në historinë e etnosit.

Struktura e vetëdijes I.I. Çesnokova

Në jetën reale të një personi, vetëdija manifestohet në unitetin e pandashëm të proceseve të tij të brendshme individuale: vetënjohjen, qëndrimin emocional dhe vlerësues ndaj vetvetes, vetë-rregullimin e sjelljes në forma të ndryshme të ndërveprimit midis njerëzve në shoqëri. Në këtë mënyrë, vetëdija:

është një formim dinamik i psikikës;

bën të mundur të kuptohen rezultatet aktuale të vetë-njohjes, qëndrimi emocional-vleror ndaj vetvetes dhe niveli i vetë-rregullimit, identifikimi i shkaqeve të një forme ose një tjetër të manifestimit të tyre;

bën të mundur që të merret parasysh dinamika e brendshme e proceseve të vetëdijes, raporti i ndryshëm i përbërësve të tij të brendshëm, i cili ndikon në përcaktimin e sjelljes;

natyra e tij procedurale bën të mundur tejkalimin e interpretimit të vetëdijes si një fenomen statik.

Procesi i vetë-njohjes- lidhja fillestare e vetëdijes, baza për ekzistencën dhe manifestimin e vetëdijes. Nëpërmjet njohjes së vetvetes, një person arrin në një njohuri të caktuar për veten e tij, e cila përfshihet në përmbajtjen e vetëdijes si thelbi i saj. Njohja e vetvetes ndodh në mënyrë indirekte - në procesin e ndërveprimit me botën e jashtme, një person, duke vepruar si një person aktiv, e njeh atë, në të njëjtën kohë duke e njohur veten. Kushti kryesor përcaktimi i vazhdimësisë së ndryshimeve në njohuritë për veten është dinamizmi i vetë realitetit aktual dhe ndërveprimet me njerëzit e tjerë. Në lidhje me nevojën për përshtatje adekuate të një personi në kushtet shoqërore që e rrethojnë, ai gjithmonë duhet t'i drejtohet "Unë" të tij, të përmirësojë njohuritë për veten e tij, kryesisht me qëllim të rregullimit më të diferencuar të sjelljes.

Vetëvlerësimi emocional shprehet në qëndrimin e vetë individit ndaj asaj që mëson, "zbulon" për veten, d.m.th. në një shumëllojshmëri të gjerë marrëdhëniesh. Përvojat që lidhen me qëndrimin ndaj personalitetit të dikujt, ndaj veçorive dhe manifestimeve të tij individuale në sjellje dhe veprimtari, mund të zhvillohen në formën e një reagimi të drejtpërdrejtë emocional, ose si përvoja në një "formë joaktive" (P.Ya. Yakobson), kur nuk ka asnjë reagim emocional të gjallë dhe zëvendësohet nga një gjykim vleror, pas të cilit qëndron në moment një ndjenjë e qëndrueshme e paaktualizuar, një reagim emocional i palosur, i përjetuar në një moment të caktuar.

Vetërregullimi si proces me të cilin një person organizon sjelljen e tij. Vetërregullimi i sjelljes është një formë rregullimi që përfshin momentin e përfshirjes në të të rezultateve të vetënjohjes dhe qëndrimit emocional-vleror ndaj vetvetes. Për më tepër, kjo "përfshirje" azhurnohet në të gjitha fazat e zbatimit të një akti të sjelljes - nga përbërësit e tij motivues deri në vlerësimin e vet të efektit të arritur. Kjo e fundit lidhet subjektivisht me përvojën e kënaqësisë ose pakënaqësisë, duke përforcuar ose mohuar themelet fillestare të përmbajtjes së vetëdijes që përfshihet në këtë akt të sjelljes.

Struktura e vetëdijes V.S. Merlin

vetëdija e identitetit - ndodh vetëidentifikimi dhe vetëpranimi (afërsisht viti i parë i jetës);

vetëdija e "Unë" - vetëdija për veten si subjekt i veprimtarisë (ndodh në rreth 2-3 vjet);

ndërgjegjësimi për vetitë mendore të dikujt, i cili ndodh si rezultat i përgjithësimit të të dhënave të vetë-vëzhgimit;

vetëvlerësimi social dhe moral që shfaqet në adoleshencë

Me interes të veçantë është koncepti i vetëdijes nga V. V. Stolin. Si një "njësi e vetëdijes", sipas tij, është do të thotë unë, e cila përmban komponentë njohës, emocionalë dhe relacionalë. Logjika e përgjithshme e arsyetimit të Stolinit zbret në faktin se një pluralitet aktivitetesh çon në një shumësi kuptimesh të Vetvetes, ndërthurja e aktiviteteve - në veprime, veprime - në kuptime kontradiktore të Vetes. Konflikti do të thotë unë, nga ana tjetër, ajo krijon zhvillimin dhe punën e mëtejshme të vetëdijes. .

Njësitë e vetëdijes V.V. Stolin

1. kuptim personal lind në jetën reale të subjektit, pasqyron marrëdhënien e qëllimeve (çfarë bën ai?) me motivet e veprimtarisë (pse e bën?). Në strukturën e vetëdijes kuptim personal shprehet në kuptime dhe përvoja emocionale (sensuale) (aspekte njohëse dhe emocionale). Në nivel individual kuptimi i "unë"është pjesërisht identike me vetëvlerësimin dhe kryen kryesisht një funksion përshtatës në lidhje me veprimtarinë e lëndës.

Shembull: "Unë jam mirë" - një sinjal se gjithçka është në rregull në arritjen e qëllimit ose realizimin e motivit, "Unë jam i keq" - do të thotë që subjekti bëhet një kusht negativ për motivimin e tij në arritjen e qëllimit.

Shfaqja e kuptimit personal është konflikt kuptimi personal. Të njëjtat rrethana, veprime, pasoja përfshihen në marrëdhënie (aktivitete) të ndryshme jetësore dhe mund të kenë kuptime të ndryshme personale: pozitive në lidhje me një motiv dhe negativ në raport me një tjetër. Kjo kuptim kontradiktor dhe është konfliktual.

2. Konflikti personal kuptimi do pozitive për individin në masën që pasqyrohet lidhja e veprimit me arritjen e një motivi dhe negativ në masën që pasqyron distancën nga një motiv tjetër. Kuptimi kontradiktor i një akti përjetohet tashmë para kryerjes së tij, qoftë si një dilemë e vetëdijshme, qoftë si një vështirësi subjektive - në formën e një sinjalizimi emocional të këtij konflikti. Megjithatë, derisa veprimi të përfundojë, kuptimet e "une" nuk janë në konflikt. Kuptimi personal i konfliktit të "unë" ndodh pas veprimit.

Gjendja e vetëdijes së individit sipas V.V. Stolin. Duke analizuar problemin e strukturës së personalitetit, A.N.Leontiev përshkroi tre lloje të konflikteve personale, natyra e të cilave është e rrënjosur në karakteristikat e sferës motivuese të personalitetit. Vetëdija e një personi, duke reflektuar këto konflikte, sikur i thith ato në vetvete, gjë që, nga ana tjetër, mund të çojë në gjendje të veçanta të vetëdijes.

Përçarja e sferës motivuese mund të shkaktojë edhe ndarjen e vetëdijes së individit - ndarjen e vetëdijes, humbja e vetvetes dhe përjetimi i pajustifikimit të “Unë”-së së dikujt.

"Unë" merr kuptim në lidhje me motivet dhe motivin kryesor dhe në kontekstin e hierarkisë në të cilën organizohet sfera motivuese. Por këto motivet, si dhe lidhjet e ndërgjegjshme dhe nënshtrimi ndërmjet tyre, mund të jenë imagjinare."Unë", e kuptuar në lidhje me motivet imagjinare, merr një kuptim të rremë personal. "Unë" e rreme rezulton të jetë një pengesë e fuqishme që individi të kuptojë, vlerësojë dhe përpunojë përvojën e vet; faktor që shtrembëron perceptimin si për veten ashtu edhe për realitetin shoqëror. Por një person vepron me njerëz të vërtetë dhe në rrethana reale, kështu që lind pyetja se si kuptimi i rremë i vetvetes pasqyrohet tek njerëzit e tjerë, në komunikimin me ta.

Prezantimi

Në zhvillimin e shkencës psikologjike ka disa tema që fiksojnë përparimin e saj themelor në rrugën e njohjes së përjetshme të botës së brendshme të vetes individuale të një personi.Një nga temat e psikologjisë moderne shkencore është vetëkoncepti, d.m.th. grup mendimesh të organizuara në mënyrë sistematike, vetë. Si një lidhje qendrore në vetëdijen, ajo u vërtetua në vitet '60 të shekullit të kaluar nga psikologët amerikanë Abraham Maslov dhe Carl Rogers.

Vetë-koncepti është një fenomen i vetëdijes, dhe jo vetëm jashtëzakonisht kompleks, por edhe unik në funksionet, qëllimin e tij, sepse formon një numër idesh më domethënëse dhe u jep përgjigje të paktën katër pyetjeve: "Kush jam unë me të vërtetë?”, “Si do të doja të isha?”, “Si më perceptojnë të tjerët?”, “Çfarë mund të bëhem realisht si rezultat i jetës, pavarësisht nga befasitë dhe ulje-ngritjet e fatit?”

Vetë-koncepti është një konstrukt teorik i psikologjisë moderne, megjithatë, aq i fuqishëm në përmbajtje dhe vëllim, i cili në asnjë mënyrë nuk është inferior ndaj atyre të njohura si "vetëdija", "aktiviteti" ose "personaliteti". Dhe kjo është e qartë që nga kohërat e lashta: "Njih veten dhe do ta njohësh botën". Vetëm rruga drejt vetes rezulton gjithmonë e gjatë dhe dramatike, dhe më e rëndësishmja, të gjithë duhet ta kalojnë vetë.

1. Kuptimi psikologjik i ego-identitetit dhe thelbësor

Dallimet midis psikologjisë së egos dhe psikoanalizës

Psikologu amerikan Eric Erickson e vërtetoi vetëkonceptin përmes formatit të ego-identitetit. Ky i fundit është një produkt i rëndësishëm i kulturës përkatëse. Burimi i ego-identitetit përmbahet në arritjet e një personi të rëndësishëm. Identifikimi i egos-individit lind në procesin e integrimit të identifikimeve të tij të veçanta; prandaj është e rëndësishme që fëmija të shoqërohet me të rriturit me të cilët mund të identifikohet. Teoria e E. Erickson përshkruan tetë faza të zhvillimit personal të një personi, ndryshimet përkatëse në identifikimin e egos, krizat dhe kushtet për zgjidhjen e konflikteve të brendshme. Veçanërisht komplekse dhe dramatike është formimi i ego-identitetit në kohën e rinisë.

Ego-identiteti është mbushja e secilit me energji psikike, e cila pasqyron ndjenjën subjektive të vetë-identitetit të vazhdueshëm.

Ego-identiteti nuk është vetëm shuma e roleve të pranueshme për individin, por edhe kombinimet përkatëse të identifikimit dhe mundësive që perceptohen nga personi bazuar në përvojën e ndërveprimit me botën e jashtme, si dhe njohuritë se si reagojnë të tjerët. ndaj saj. Meqenëse identifikimi formohet në procesin e marrëdhënieve, personi është për shkak të natyrës së tij psikosociale.

Mekanizmi i ego-identitetit lind në sferën e të pandërgjegjshmes dhe shpaloset në një cikël ndërveprimi me të tjerët. E. Erickson kritikon koncepte të tilla si "vetëvlerësimi", "I-imazhi", duke i konsideruar ato të palëvizshme. Ai njeh vetëm dinamizmin e vetvetes nga Vetja.Ndjenja e ego-identitetit është optimale kur personi ka besim të brendshëm në zgjedhjen e drejtimit të rrugës së tij të jetës.

Hipotezat teorike të E. Erickson kanë të bëjnë thjesht me kuptimin e procesit të egos. Në të njëjtën kohë, idetë e tij nuk janë asgjë më shumë se zhvillimi skematik i mëvonshëm i konceptit të Frojdit. Shkencëtari, me vendosmëri, largohet nga psikanaliza klasike për katër arsye të rëndësishme. Së pari, në veprën e tij ne shohim një zhvendosje vendimtare në theksin nga Id në Ego. Kjo e fundit përbën bazën e sjelljes dhe funksionimit të njeriut. Për më tepër, ai e konsideron Egon si një strukturë autonome të personalitetit, lidhja e së cilës është përshtatja shoqërore, dhe gjithashtu argumenton se ekziston gjithmonë një lloj zhvillimi paralel i Idit dhe instinkteve. Pikëpamja e theksuar e natyrës njerëzore quhet me vend psikologjia e egos.

Psikologjia e egos është një drejtim psikologjik që mori formë mbi bazën e psikanalizës klasike dhe nxjerr në pah problemin e përshtatjes së individit me botën që e rrethon.

Ndërsa Z. Freud besonte se Egoja po lufton dhe kërkon të zgjidhë konfliktin midis nxitjeve instiktive dhe kufizimeve morale, E. Erikson dëshmon se Egoja është një sistem autonom që ndërvepron me realitetin përmes perceptimit, të menduarit, vëmendjes dhe kujtesës.

Së dyti, teoricieni i psikologjisë së egos ka zhvilluar një këndvështrim të ri mbi përmbajtjen e brendshme të marrëdhënieve individuale të fëmijës me prindërit dhe kontekstin kulturor në të cilin ekziston familja. Nëse Z. Freud ishte i interesuar për ndikimin e prindërve në formimin e personalitetit të fëmijës, atëherë E. Erikson u përqendrua në kushtet historike në të cilat formohen prirjet. Ai bazohet në rezultatet e vëzhgimeve të njerëzve që i përkasin një formati të ndryshëm kulturor dhe një sistemi vlerash.

Së treti, teoritë e zhvillimit të egos mbulojnë të gjithë hapësirën e jetesës së individit. Z. Freud, përkundrazi, u kufizua në ndikimin e përvojave të fëmijërisë së hershme dhe nuk u kushtoi vëmendje çështjeve të zhvillimit që janë jashtë fazës gjenitale.

Së katërti, Z. Freud dhe E. Erickson kanë pikëpamje të ndryshme për natyrën dhe mënyrat e zgjidhjes së konflikteve psikoseksuale. Qëllimi i së parës ishte të zbulonte natyrën dhe karakteristikat e ndikimit në personalitetin e jetës mendore të pandërgjegjshme, si dhe një shpjegim se si trauma e hershme mund të shkaktojë psikopatologji në moshën madhore. I dyti, përkundrazi, krijoi konceptin e tij për të drejtuar me kompetencë aftësitë e një personi për të kapërcyer vështirësitë e jetës të natyrës psikosociale. Përveç kësaj, E. Erickson ishte i bindur se çdo krizë personale dhe sociale është një sfidë e caktuar që stimulon të gjithë për rritjen personale dhe për të kapërcyer pengesat sociale.

Në Erickson, pozicioni qendror i teorisë së zhvillimit të egos është se një person kalon nëpër disa faza universale të formimit gjatë jetës së tij. Procesi i vendosjes së tyre rregullohet në përputhje me parimin epigjenetik të maturimit, i cili justifikohet me dispozitat e mëposhtme:

Personaliteti formohet në hapa, dhe tranzicioni shkaktohet nga gatishmëria e tij për të lëvizur në drejtim të rritjes së mëvonshme, duke zgjeruar këndvështrimin e ndërgjegjshëm shoqëror dhe rrezen e ndërveprimit shoqëror;

Shoqëria është e rregulluar në atë mënyrë që të miratohet zhvillimi i aftësive të individit, si dhe të kontribuojë në ruajtjen e kësaj tendence.

Studiuesi e ndau jetën e një personi në tetë faza të veçanta të zhvillimit psikosocial të egos. Një personalitet plotësisht funksional formohet duke kaluar nëpër të gjitha këto faza. Ato shoqërohen nga një krizë - një moment që lind si rezultat i arritjes së një pjekurie të caktuar psikologjike dhe kërkesave sociale që i parashtrohen individit në një fazë të caktuar zhvillimi.

Çdo krizë psikosociale përmban komponentë pozitivë dhe negativë. Nëse konflikti shpërthehet në mënyrë të kënaqshme, atëherë Ego thith një komponent të ri pozitiv dhe garanton zhvillimin e shëndetshëm të personalitetit në të ardhmen. Nëse, përkundrazi, konflikti mbetet i pazgjidhur, atëherë Egoja lëndohet, dëmtohet dhe, për rrjedhojë, funksionon negativisht në të. Me fjalë të tjera, është e nevojshme që shoqëria, një grup i ngushtë të kontribuojë në zgjidhjen adekuate të çdo krize, sepse vetëm atëherë një person mund t'i afrohet plotësisht fazës tjetër të vetë-zhvillimit.

2. Zhvillimi psikosocial i një personi nga lindja në shkollë:

foshnjëria, fëmijëria e hershme dhe mosha e lojës

Zhvillimi personal ndodh gjatë gjithë jetës. Faza e parë psikosociale, sipas Z. Frojdit, korrespondon me fazën orale, përfshin vitin e parë të jetës, kur krijohet një ndjenjë besimi. Fëmija e percepton botën e jashtme si të sigurt, të qëndrueshme dhe njerëzit si të kujdesshëm dhe të besueshëm. Shkalla në të cilën një foshnjë zhvillon një ndjenjë besimi te të tjerët varet nga cilësia e kujdesit të nënës që ai merr. Me fjalë të tjera, kjo ndjenjë lind nga aftësia e nënës për t'i përcjellë fëmijës së saj ndjenjat e njohjes, qëndrueshmërisë dhe identitetit të përvojave. Në mënyrë që procesi i zhvillimit efektiv të zhvillohet, foshnjat duhet t'i besojnë jo vetëm botës së jashtme, por edhe asaj të brendshme, domethënë të mësojnë t'i besojnë vetes. Zakonisht një sjellje e theksuar vërehet kur fëmija është në gjendje të përballojë mungesën e nënës pa vuajtje dhe ankth ekstrem.

Shkaku i krizës së parë psikologjike lidhet me cilësinë e kujdesit të nënës ndaj fëmijës. Nëse nëna karakterizohet nga mosbesueshmëria, refuzimi i foshnjës, atëherë kjo shkakton natyrshëm një krizë, domethënë shkakton që fëmija të ketë një qëndrim psikosocial frike, mosbesimi, i cili i drejtohet botës në tërësi dhe disa. njerëzit në veçanti, dhe do të shfaqet në fazat e mëvonshme të zhvillimit personal. Ndjenja e mosbesimit intensifikohet kur foshnja pushon së qeni për nënën momenti kryesor në jetën e saj. Prindërit që ndihen të pasigurt në këtë rol, ose nëse sistemi i tyre i vlerave është në kundërshtim me stilin e pranuar përgjithësisht të jetesës, mund të krijojnë një atmosferë pasigurie, paqartësie për fëmijën, duke rezultuar në një ndjenjë globale mosbesimi. Si rezultat i një zhvillimi kaq të pafavorshëm të sjelljes lind depresioni tek foshnjat dhe paranoja tek të rriturit.

Në përgjithësi, kriza e “besimit – mosbesimit” nuk gjen gjithmonë zgjidhje gjatë vitit të parë apo të dytë të jetës. Sipas parimit epigjenetik, dilema e mësipërme do të shfaqet vazhdimisht në çdo fazë të mëvonshme të zhvillimit, megjithëse është qendrore vetëm për periudhën e foshnjërisë. Kapërcimi adekuat i krizës së besimit është një fazë e rëndësishme në rritjen e fëmijës në jetën e mëvonshme. Zhvillimi i shëndetshëm i foshnjave nuk është rezultat vetëm i një ndjenje besimi, por një marrëdhënie e favorshme e paracaktuar besimi dhe mosbesimi. Në fund të fundit, të kuptuarit pse nuk është e nevojshme të besosh është po aq e rëndësishme sa të dish pse është e nevojshme të besosh.

Cilësia pozitive psikosociale e formuar si rezultat i zgjidhjes së suksesshme të konfliktit besim-mosbesim quhet termi shpresë. Tek një i rritur, është baza për formimin e besimit. Shpresa është në fakt cilësia e parë pozitive e egos që e mban një person të sigurt gjatë gjithë jetës së tij. Caktimi i ndjenjës së besimit bazë krijon bazën për arritjen e një autonomie dhe vetëkontrolli të caktuar, duke shmangur ndjenjat e turpit, dyshimit dhe poshtërimit. Kjo periudhë korrespondon me stadin muskulo-anal, sipas Z. Freud, dhe zgjat gjatë vitit të dytë dhe të tretë të jetës. Një fëmijë që ndërvepron me prindërit në procesin e të mësuarit, sjelljen në tualet, zbulon se kontrolli i tyre është i ndryshëm: mund të jetë një formë ankthi, ose një formë shkatërruese e zbutjes dhe e përmbajtjes. Një ndjenjë e vetëkontrollit pa humbje të vetëvlerësimit është një burim ontogjenetik i besimit në zgjedhjen e lirë. Kontrolli i tepërt i të tjerëve dhe humbja e njëkohshme e vetëkontrollit mund të bëhet një shtysë për zhvillimin e një tendence të vazhdueshme për dyshim dhe turp.

Njeriu mban në zemër; paragjykimi dhe urrejtja, dashuria dhe përkushtimi - gjithçka që ka hyrë thellë në një person. Nëse Egoja mban burgun e saj rreth vetes, e merr atë burg me vete; dhe ka vetëm një mënyrë për të dalë prej saj: ... ajo që nuk i përket. Çdo gjë të jashtme ajo e mban jashtë. Ajo që i përket tokës gjendet në tokë; shpirti e refuzon atë. Dhe shkatërrim egojaështë vetëm një fjalë. Në fakt nuk është shkatërrim; ky është një zbulim. Shumë shpesh njerëzit kanë frikë të lexojnë libra budiste, ...

https://www.site/religion/12479

Duke parë drejt përpara, ai mund të mos shohë disa gjëra. Ky jam unë për veten time). Wikipedia tregon qartë se çfarë është egoja. Egoja(lat. ego - "unë") - sipas teorisë psikoanalitike, ajo pjesë e personalitetit njerëzor që njihet si "unë" dhe është në kontakt ... natyrën tuaj. Energjia juaj e jetës. Je ti vete. Koncepte si fryrje egoja, monstruoze egoja, i fortë apo i dobët egoja, e rreme ose e vertete egoja, i vogël apo i madh egoja, superego, etj. - ato nuk janë plotësisht të vërteta dhe lidhen me manifestimet e personalitetit ...

https://www.site/psychology/111729

Egoja Egoja. Megjithatë, a është kaq e keqe Egoja në fakt? Egoja Egoja

https://www.site/religion/110771

Autorët dhe mësuesit pëlqejnë të flasin për dëmin Egoja. Formulimi i tyre perceptohet pa mëdyshje - të gjitha problemet nga Egoja. Megjithatë, a është kaq e keqe Egoja në fakt? Egojaështë guaska jonë. ato. një kufi i caktuar që ndan me kusht ... vetveten dhe nuk reagon drejtpërdrejt ndaj "shakave" (rruga e vetëdijes) ose refuzon të zhvillojë fuqinë e ndërgjegjes dhe më pas Egoja automatikisht do të formojë një mpiksje energjie në atmosferë, e cila do të bllokojë kalimin e informacionit (energjisë) që lidhet me temën e bisedës. Në jetën e mëvonshme...

https://www.site/psychology/111249

Dhe pastaj mëson të jesh pikërisht ajo që ka mbetur dhe të marrësh pjesë në "ajo" në jetë, pa u mbështetur në të egoja. Pse nuk mundet një person egoja? Njeriu, si i tillë, thjesht mundet. Për t'u marrë me këtë, le t'i shohim gjërat globalisht ... nga jashtë. Ajo hyn në pjesën konceptuale të vetëdijes, përmbajtja e së cilës është një pamje e botës, duke përfshirë egoja. Kjo makinë koncept këtu përpunon të dhënat hyrëse dhe ju jep një koncept të asaj që po ndodh. Kur flini, informacioni i jashtëm...

https://www.site/psychology/11249

Emocionet-energjitë njerëzore, të cilat mbizotërojnë në Shpirt dhe janë në nivelin e Shpirtit, kanë një përbërës kryesisht femëror. Shpirti, ndryshe nga egoja, nevojiten dridhje të larta - ajo, si të gjitha gratë, dëshiron butësi: dëshiron të këndojë dhe kërcejë, dëshiron ... atë që është vërtet interesante për ne, dhe nuk pranohet nga shoqëria. Ndoshta nuk do të ketë asnjë pikë në jetën shoqërore që ai e do aq shumë egoja. Ndoshta nuk japim e marrim energji të ulëta nga TV, rrjetet sociale, nuk japim e marrim...

https://www.site/religion/111109

Lidhur me kalimin në një nivel të ri të njohurive të tyre dhe "zgjerojnë horizontet e botës së tyre". Pyetje: si të thyhet Egoja apo si të shpëtojmë prej tij - në thelb është e pakuptimtë. Nga Egojaështë e pamundur të heqësh qafe. Duke hequr qafe Egoja, ne heqim qafe menjëherë jetën. Egoja sigurisht që do të jetë i pranishëm në të gjitha botët e një Qenie të Arsyeshme, ku ka kufizime në formën e një guaskë të kushtëzuar të perceptimit...

https://www.site/religion/111131

Në shoqërinë e justifikimeve apo dhimbjes së sinqertë në kufi me urrejtjen. E para janë edhe truket e personalitetit të rremë. Egoja sikur të mbyt instinktin e vetëruajtjes së shpirtit, duke shtrembëruar perceptimin e së vërtetës, duke na lejuar të mbetemi në kushte të pafavorshme dhe jo ... vetëm tek ata njohjet "referenca" që nga fëmijëria dhe njerëzit që i përkasin të njëjtit prototip. . Kujt i kemi zili? Egoja na inkurajon të luftojmë për ëndrrat e njerëzve të tjerë. Mendoni se si është të shpenzosh njëzet apo tridhjetë vjet për të arritur një qëllim global dhe ta arrish atë...

Nga të gjitha teoritë e psikologjisë dhe psikoanalizës që u shfaqën në gjysmën e dytë të shekullit të 20-të, teoria e psikologut E. Erickson (1902-1994) ishte ndoshta më e njohura dhe më e përhapura. Kjo për faktin se mendimet e tij për integritetin e individit, identitetin (identitetin) e saj ndaj vetes dhe shoqërisë në të cilën jeton, janë bërë shumë të rëndësishme për shumicën e shoqërive moderne, në të cilat një nga problemet është përçarja dhe përçarja dhe vetmia e njerëzve.

Qasja e Erickson-it, e cila në thelb është një zhvillim i konceptit të Frojdit, trajton kontekstin sociokulturor të formimit të vetes së vetëdijshme të individit - egos. Problemi i vetë-konceptit është konsideruar nga Erickson përmes prizmit të ego-identitetit, i kuptuar si produkt i një kulture të caktuar që lind mbi një bazë biologjike. Karakteri i tij përcaktohet nga karakteristikat e një kulture të caktuar dhe nga aftësitë e një individi të caktuar. Burimi i ego-identitetit është, sipas Erickson, "një arritje kulturore e rëndësishme". Identiteti i ego-individit lind në procesin e integrimit të identifikimeve të tij të veçanta (unifikimi i vetëidentifikimeve të veçanta); prandaj është e rëndësishme që fëmija të komunikojë me të rriturit me të cilët mund të identifikohet.

Kështu, Erickson vjen në përfundimin për ndikimin e rëndësishëm të kulturës dhe mjedisit social të fëmijës në zhvillimin e tij. Kryesorja për të janë dispozitat për rolin e mjedisit, integritetin e individit dhe nevojën për zhvillim dhe krijimtari të vazhdueshme të individit në procesin e jetës së saj. Erickson besonte se zhvillimi i personalitetit vazhdon gjatë gjithë jetës, në fakt, deri në vdekjen e një personi, dhe jo vetëm në vitet e para të jetës, siç besonte Frojdi. Ky proces ndikohet jo vetëm nga prindërit dhe njerëzit e afërt me fëmijën, domethënë jo vetëm nga një rreth i ngushtë njerëzish, siç besonte psikanaliza tradicionale, por edhe nga miqtë, puna dhe shoqëria në tërësi. Vetë Erickson e quajti këtë proces proces të formimit të identitetit, duke theksuar rëndësinë e ruajtjes dhe ruajtjes së integritetit të personalitetit, integritetit të Egos, që është faktori kryesor i rezistencës ndaj neurozave dhe depresionit.

Teoria e Erickson përshkruan tetë faza të zhvillimit personal dhe ndryshimet përkatëse në identitetin e egos, karakterizon pikat e kthesës së krizës të natyrshme në secilën prej këtyre fazave dhe tregon cilësitë personale që lindin gjatë zgjidhjes së këtyre konflikteve të brendshme.

Erickson, si psikoterapist, vëmendjen kryesore i kushtoi krizës së adoleshencës, e cila shoqërohet me ndryshime të rëndësishme biologjike dhe psikologjike (“mjegullimi” i ego-identitetit), pasi me ndryshimin e imazhit të trupit, imazhi i "Unë" vetjak i një adoleshenti gjithashtu ndryshon. Kriza e identitetit që ndodh në këtë periudhë është baza e identitetit personal dhe social, i cili fillon të realizohet që në këtë kohë. Duke argumentuar, në kontrast me psikanalizën ortodokse, nevojën për të studiuar jo neurotikët, por adoleshentët e mirësocializuar dhe me vetëbesim, Erickson theksoi se baza e zhvillimit normal personal është pikërisht ndjenja e ndërgjegjshme e tërësisë, identitetit.

Erickson e përkufizon ego-identitetin si një "ndjenjë subjektive të vetë-identitetit të vazhdueshëm" që i jep energji një personi me energji psikike. Ai thekson se ego-identiteti nuk është vetëm shuma e roleve të marra nga individi, por edhe kombinime të caktuara identifikimesh dhe aftësish të individit, siç perceptohen prej tij në bazë të përvojës së ndërveprimit me botën e jashtme. si dhe njohuri se si reagojnë të tjerët ndaj tij. Meqenëse ego-identiteti formohet në procesin e ndërveprimit të një individi me mjedisin e tij sociokulturor, ai ka një natyrë psikosociale.

Erickson veçoi 8 fazat kryesore në zhvillimin e identitetit gjatë së cilës fëmija kalon nga një fazë e vetëdijes në tjetrën. Këto faza janë një seri periudhash kritike që duhet të kapërcehen gjatë gjithë jetës. Në të njëjtën kohë, një fazë specifike jo vetëm që formon një cilësi të re të nevojshme për jetën shoqërore, por gjithashtu përgatit fëmijën për fazën tjetër të jetës. Çdo fazë ofron një mundësi për formimin e cilësive të kundërta dhe tipareve të karakterit që një person realizon në vetvete dhe me të cilat ai fillon të identifikohet (Shtojca 3).

Erickson beson se një ndjenjë e identitetit të egos është optimale kur një person ka besim të brendshëm në drejtimin e rrugës së tij të jetës. Në procesin e formimit të identitetit, nuk është aq e rëndësishme përmbajtja specifike e përvojës individuale, por aftësia për të perceptuar situata të ndryshme si lidhje të veçanta në një përvojë të vetme, të vazhdueshme të individit.