კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის არსი, სახეები და მნიშვნელობა. სასწავლო კურსი: საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობა კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა მოიცავს

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ძირითადი პრინციპები ზოგადად საქონლისა და შრომის მოძრაობის ნიმუშების მსგავსია. თუმცა, კაპიტალის მოძრაობას ასევე აქვს მნიშვნელოვანი განსხვავებები, პირველ რიგში დაკავშირებულია იმ ფაქტთან, რომ, პირველ რიგში, კაპიტალის მოძრაობა ძირითადად ფინანსური აქტივების მოძრაობაა და არ საჭიროებს მის ფიზიკურ მოძრაობას და მეორეც, კაპიტალი არის გრძელვადიანი რესურსი. გამოყენება, ამიტომ ანალიზის დროს უნდა იყოს გათვალისწინებული დროის ფაქტორი, მესამე, კაპიტალი მოძრაობს ორი ძირითადი ფორმით - სამეწარმეო და სასესხო კაპიტალი, რომლებსაც აქვთ საკუთარი მახასიათებლები და ამიტომ ცალ-ცალკე ანალიზდება.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის არსი, ფაქტორები, ფორმები, ინდიკატორები და თანამედროვე თავისებურებები

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა არის ფინანსური და მატერიალური აქტივების სახელმწიფოთაშორისი მოძრაობა მეტი მოგების მიღების მიზნით, ვიდრე წარმოშობის ქვეყანაში.

როგორც შრომის მოძრაობის შემთხვევაში, კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის მთავარი მიზეზი მსოფლიოს ქვეყნების განსხვავებული უზრუნველყოფაა. ზოგიერთ ქვეყანაში კაპიტალის ფარდობითი ჭარბი, ისევე როგორც სხვაში მისი შედარებითი დეფიციტი, გავლენას ახდენს საპროცენტო განაკვეთებისა და კაპიტალის უკუგების დონეზე. მსოფლიო ეკონომიკის განვითარებასთან ერთად, მოგების მაქსიმიზაციის კაპიტალი იწყებს უცხოეთში ინვესტიციების უფრო მომგებიანი სფეროების ძიებას.

მთავარი ენდოგენური ფაქტორი კაპიტალის სახელმწიფოთაშორისი მოძრაობაა საპროცენტო განაკვეთების შედარებითი დონეები, რაც იწვევს განსხვავებას მის მომგებიანობაში.

ეგზოგენური ფაქტორები კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა შეიძლება იყოს მრავალი ეკონომიკური და არაეკონომიკური ფაქტორი, რომელთაგან ყველაზე მნიშვნელოვანია:

- სახელმწიფოთაშორისი განსხვავებები კაპიტალზე მოთხოვნასა და მის მიწოდებაში, კაპიტალის დაგროვების ტემპში, მასშტაბსა და სტრუქტურაში განსხვავებების გამო;

- ინსტიტუციური გარემოს სახელმწიფოთაშორისი გაუქმებები (სამართლებრივი სფერო, საგადასახადო ტვირთი, გარემოსდაცვითი სტანდარტები და ა.შ.);

- სახელმწიფოთაშორისი განსხვავებები წარმოების სხვა ფაქტორების ფასებში და წარმოების ხარჯებში, ხარჯების შემცირების შესაძლებლობა კაპიტალის გადაადგილებით ქვეყნებში იაფი მუშახელის, ნედლეულის, ენერგიის და ა.შ.

- ეროვნული ეკონომიკის ტექნიკური გადაიარაღებისა და მოდერნიზაციისთვის, მისი რესტრუქტურიზაციის, წარმოებისა და დასაქმების დონის ამაღლებისთვის დამატებითი კაპიტალის მოზიდვის აუცილებლობა;

- სატარიფო და არასატარიფო ბარიერების თავიდან აცილების სურვილი, ხელმისაწვდომია საქონლის ექსპორტში, წარმოების საზღვარგარეთ გადატანით;

- წარმოების გაყიდვების ბაზრებთან მიახლოების სურვილი, რაც საშუალებას გაძლევთ დაზოგოთ ტრანსპორტირების ხარჯები, გააუმჯობესოთ გაყიდვების შემდგომი მომსახურება მწარმოებლის ბაზარზე პირდაპირი ყოფნის გამო;

- ფირმის ვაჭრობის უნარის გაზრდის სურვილი, მისი გავრცელება არა მხოლოდ ეროვნულ, არამედ საგარეო ბაზრის სეგმენტზეც;

- კაპიტალის ინვესტიციის რისკის შემცირების სურვილი ფინანსური აქტივების პორტფელის დივერსიფიკაციისა და წარმოების გეოგრაფიული დივერსიფიკაციის გამო, რაც სხვადასხვა ქვეყანაში ეკონომიკური კრიზისების ასინქრონულობის გამო ამცირებს მათი გავლენის შესაძლებლობას.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა მოიცავს ფინანსურ ნაკადებს, რომლებიც განსხვავდებიან ფუნქციონალურობით, წარმოშობის წყაროებითა და დროის ჩარჩოებით. კლასიფიკაციის მახასიათებლების მიხედვით, არსებობს რამდენიმე კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ფორმები.

ფუნქციის მიხედვით განასხვავებენ:

- სამეწარმეო კაპიტალი (საერთაშორისო ინვესტიციები) - სახსრები, რომლებიც პირდაპირ ან ირიბად იდება უცხოეთში წარმოებაში მოგების მიღების მიზნით; ამ ინვესტიციებს ორი ფორმა აქვს: პირდაპირი ინვესტიცია - ახალი ან არსებული უცხოური ფირმების მატერიალურ და არამატერიალურ აქტივებში ინვესტიციები და პორტფელის ინვესტიცია - ინვესტიციები ფინანსურ აქტივებში (უცხოური კომპანიების აქციები და ობლიგაციები);

- სასესხო კაპიტალი (საერთაშორისო კრედიტი) - თანხები, რომლებიც გადაირიცხება ერთი ქვეყნის კრედიტორებიდან სხვა მსესხებლებზე საპროცენტო შემოსავლის მისაღებად.

წარმოშობის წყაროს მიხედვით საერთაშორისო კაპიტალის ნაკადები იყოფა:

- ოფიციალური კაპიტალი - მთავრობის გადაწყვეტილებით საზღვარგარეთ გადარიცხული სახელმწიფო ბიუჯეტის სახსრები (სახელმწიფო სესხები და კრედიტები, გრანტები, საერთაშორისო დახმარება) და საერთაშორისო ორგანიზაციების სახსრები (IMF, IBRD სესხები, გაეროს ხარჯები სამშვიდობო მიზნებისთვის და ა.შ.);

კერძო კაპიტალი - კერძო იურიდიული პირების სახსრები (ფირმები, ბანკები, ტნკ და ა.შ.) მათი მფლობელების გადაწყვეტილებით საზღვარგარეთ გადაადგილებული (კერძო ფირმების ინვესტიციები, სავაჭრო სესხების გაცემა, ბანკთაშორისი დაკრედიტება და ა.შ.).

საინვესტიციო პერიოდის მიხედვით განასხვავებენ:

- მოკლევადიანი კაპიტალი - კაპიტალის ინვესტიციები ერთ წლამდე (ძირითადად სასესხო კაპიტალი სავაჭრო კრედიტების სახით);

- საშუალო და გრძელვადიანი კაპიტალი - კაპიტალის ინვესტიციები ერთ წელზე მეტი ვადით (სახელმწიფო სესხები, ინვესტიციები ბიზნესის ნებისმიერ ორგანიზაციულ ფორმაში საზღვარგარეთ).

კაპიტალის ნაკადის ინდიკატორები შეიძლება იყოს აბსოლუტური და ფარდობითი მნიშვნელობები.

აბსოლუტური მაჩვენებლები საგადასახდელო ბალანსის ინდიკატორები მოიცავს:

- კაპიტალის ექსპორტისა და იმპორტის მოცულობები ქვეყნები მოცემული პერიოდისთვის

- ქვეყნის წმინდა უცხოური აქტივების ოდენობა - კაპიტალის წმინდა ექსპორტი, როგორც სხვაობა ექსპორტსა და იმპორტს შორის.

კაპიტალის მოძრაობის აბსოლუტური მაჩვენებლები ასახავს მის ურთიერთობას საქონლის მოძრაობასთან. ქვეყანა, სადაც საქონლის ექსპორტი აღემატება იმპორტს, უფრო მეტ შემოსავალს იღებს საზღვარგარეთ, ვიდრე ხარჯავს უცხოური პროდუქციის შესაძენად. ჭარბი შემოსავალი მას შეუძლია ისესხოს უცხოელებზე. როდესაც ქვეყნის ხარჯები აღემატება მის შემოსავალს, მას შეუძლია ისესხოს ხარჯების დასაფარად საჭირო სახსრები უცხოური ბანკებიდან, მთავრობებიდან, საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან, გაყიდოს თავისი საწარმოების წილები. შესაბამისად, კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა წყვეტს მიმდინარე ანგარიშის დაბალანსების პრობლემას და ქვეყნები, კაპიტალის ექსპორტისა და იმპორტის თანაფარდობიდან გამომდინარე, იყოფა წმინდა ექსპორტიორებად (კრედიტორებად) და წმინდა იმპორტიორებად (მოვალეებად).

შედარებითი ინდიკატორები საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობა შეიძლება იყოს:

კაპიტალის ექსპორტ/იმპორტის პროცენტი ქვეყნის მშპ-ში;

უცხოური ინვესტიციების მოცულობის პროცენტი ქვეყნის მშპ-ზე;

საზღვარგარეთ მოცემული ქვეყნის ინვესტიციების მოცულობის და მის ტერიტორიაზე უცხოური ინვესტიციების მოცულობის თანაფარდობა;

ქვეყნის საგარეო ვალის პროცენტი მშპ-სთან მიმართებაში. შედარებითი ინდიკატორები ახასიათებს ეროვნული ეკონომიკის დამოკიდებულებას კაპიტალის ექსპორტსა და იმპორტზე, მისი საინვესტიციო კლიმატის მიმზიდველობას უცხოელი ინვესტორებისთვის და ეს უკანასკნელი ასახავს ქვეყნის ეკონომიკის საგარეო სესხებზე დამოკიდებულების დონეს.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა წარმოიშვა მსოფლიო ეკონომიკის ფორმირების დროს, როგორც საქონლის ფინანსური ნაკადის დამატებითი, შუალედური და დამაბალანსებელი მოძრაობა. ისტორიული განვითარების პროცესში იგი თანდათან იძენს დამოუკიდებელ მნიშვნელობას და იქცევა საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების განმსაზღვრელ ფორმად.

XVII - XIX საუკუნეებში. კაპიტალის მოძრაობა სპორადული იყო და მისი ნაკადები ძირითადად დედა ქვეყნებიდან კოლონიებისკენ იყო მიმართული. მთავარი ინვესტორი იყო დიდი ბრიტანეთი, რომელმაც ამით მიიღო დამატებითი ბუნებრივი რესურსები. კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის დამახასიათებელი თვისება XIX საუკუნის ბოლოს - XX საუკუნის დასაწყისში. დომინირებდა პორტფელის ინვესტიციები - ფინანსური აქტივები აქციებისა და ობლიგაციების სახით. ეს ინვესტიციები განხორციელდა ბანკებისა და საინვესტიციო ფონდების მეშვეობით, ხოლო აქციებისა და ობლიგაციების მფლობელები აცხადებდნენ მხოლოდ უცხოური ფირმების წმინდა შემოსავალს. მეორე მსოფლიო ომის დაწყებიდან მეორე მსოფლიო ომის დასრულებამდე პერიოდში პორტფელის ინვესტიციების მოცულობა, გლობალური ეკონომიკური და პოლიტიკური რყევების შედეგად, საგრძნობლად შემცირდა. პირდაპირი უცხოური ინვესტიციები მეორე მსოფლიო ომამდე ნელა ვითარდებოდა და ძირითადად ევროპასა და ამერიკას შორის ხორციელდებოდა. კერძოდ, პირველი მსოფლიო ომის შემდეგ ამერიკულმა კორპორაციებმა Ford-მა და General Motors-მა პირველი ფილიალები შექმნეს ევროპაში. ბრიტანული პირდაპირი ინვესტიციები ძირითადად მიმართული იყო აზიის, აფრიკისა და ლათინური ამერიკის მოპოვების მრეწველობაში.

მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა ყველა ფორმით გააქტიურდა და მისი მოცულობა სტაბილურად იზრდებოდა. კაპიტალის წამყვანი ექსპორტიორი იყო შეერთებული შტატები, რომელიც 1950-60-იან წლებში. ფლობდა მსოფლიოს პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების 53%-ს და რომლის საგარეო აქტივები 1950-1985 წლებში. გაიზარდა 30-ჯერ მეტით. კაპიტალის მთავარი შემომტანები იყვნენ დასავლეთ ევროპის ქვეყნები და იაპონია. ამ პერიოდში იწყება პირდაპირი ინვესტიციების მოცულობის სწრაფი ზრდა, პირველ რიგში განვითარებულ ქვეყნებს შორის.

1970-1980-იან წლებში. აშშ-სთან ერთად წამყვანი ინვესტორები იაპონია, საფრანგეთი, გერმანია, დიდი ბრიტანეთი გახდნენ. კაპიტალის ექსპორტი დაიწყო არა მხოლოდ ინდუსტრიულმა ქვეყნებმა, არამედ სხვა სახელმწიფოებმა, მათ შორის. "მესამე სამყარო". სახელმწიფოების უმეტესობა გახდა კაპიტალის ერთდროული ექსპორტიორი და იმპორტიორი. ამ პერიოდში შეინიშნება პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების უპრეცედენტო ზრდა, რამაც საფუძველი ჩაუყარა ტრანსნაციონალური კორპორაციების გავრცელებას და საერთაშორისო დაკრედიტების მკვეთრ ზრდას, უპირველეს ყოვლისა, მეშვეობით. სესხები საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაციებისგან - IMF და IBRD.

XXI საუკუნის დასაწყისში. მსოფლიო კაპიტალის ბაზრის მთლიანმა მოცულობამ თითქმის მიაღწია მსოფლიო მშპ-ს მოცულობას

თანამედროვე სცენა კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა, რომელიც დათვლილია 1990-იანი წლების დასაწყისიდან, ახასიათებს შემდეგს. თავისებურებები:

კაპიტალის ექსპორტის ზრდის ტემპები საქონლის ექსპორტთან შედარებით და ინდუსტრიული ქვეყნების მთლიანი შიდა პროდუქტის ზრდის ტემპებთან შედარებით (1980-იანი წლების შუა პერიოდებამდე საქონლისა და კაპიტალის ექსპორტის ზრდის ტემპები დაახლოებით იგივე იყო; 1990-იანი წლების ბოლოდან კაპიტალის ექსპორტის ზრდის ტემპები თითქმის 2-ჯერ აღემატება საქონლის ექსპორტის ზრდას);

საექსპორტო კაპიტალის ნაკადების თანასწორობის მიღწევა განვითარებულ ქვეყნებსა და განვითარებად ქვეყნებს შორის და გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნებს შორის (მეორე მსოფლიო ომამდე ჭარბობდა კაპიტალის ექსპორტი კოლონიებში და სხვა ჩამორჩენილ ქვეყნებში, რის შემდეგაც იწყება უცხოური ინვესტიციების ნაკადი განვითარებულ ქვეყნებში. );

მსოფლიოს უმეტესი ქვეყნების ტრანსფორმაცია კაპიტალის ერთდროულ ექსპორტიორებად და იმპორტიორებად;

საინვესტიციო კაპიტალის ნაკადების გააქტიურება ინტეგრაციის ასოციაციების ფარგლებში;

უცხოური ინვესტიციების სტრუქტურული უპირატესობა პირველადი მრეწველობისა და მომსახურების სფეროში;

პორტფელის ინვესტიციების დომინირება პირდაპირ უცხოურ ინვესტიციებთან შედარებით პირდაპირი ინვესტიციების პროპორციის ზრდის ტენდენციაზე;

ტრანსნაციონალური კორპორაციების როლის გაზრდა საერთაშორისო ეკონომიკაში და მათი გავლენა გლობალიზებული სამყაროს განვითარებაზე;

საზღვარგარეთ ექსპორტირებული კაპიტალის ძირითადი ექსპორტიორების საწარმოო სიმძლავრეების წილის ზრდა (აშშ-ში აშშ-ში 20%, დასავლეთ ევროპაში - 30-40%);

უცხოური ინვესტიციების ციკლური დინამიკა, როგორც რეაქცია მსოფლიო ეკონომიკური აქტივობის ციკლურ რყევებზე;

სახელმწიფოს როლის ამაღლება და უცხოური ინვესტიციების საერთაშორისო რეგულირების სისტემის შექმნა.

ეკონომიკისა და მენეჯმენტის დეპარტამენტი

კურსის მუშაობა

დისციპლინაში "ეკონომიკური თეორია"

"საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობა"

ტულა 2009 წ

შესავალი

დასკვნა

ბიბლიოგრაფია

მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან წამყვანი კაპიტალისტური ქვეყნების ფინანსური კაპიტალის გარე გაფართოება ფინანსური ოლიგარქიის ეკონომიკური ბატონობის მთავარ მეთოდად იქცა. კაპიტალის გარე გაფართოების პირობებში, ჩვეულებრივ უნდა გვესმოდეს მისი ექსპორტი სხვა ქვეყანაში, უფრო მეტიც, ექსპორტი ანაცვლებს საგარეო ვაჭრობას ან საქონლის ექსპორტს.

კაპიტალის ექსპორტის შესაძლებლობას განაპირობებს კაპიტალისტური განვითარების უთანასწორობა. ამ მიზეზით, ზოგიერთ ქვეყანაში არსებობს კაპიტალის დეფიციტი ხელუხლებელი ნედლეულისა და ენერგეტიკული რესურსების განვითარებისთვის, ამ ჩამორჩენილი ქვეყნებიდან დაბალი კვალიფიკაციის მქონე და შედარებით იაფი მუშახელის წარმოებაში ჩართვისთვის. კავშირგაბმულობის საშუალებების განვითარება ამ პერიოდში ნედლეულისა და ენერგიის დიდი მასების ტრანსპორტირებას მომგებიან ბიზნესად აქცევს. მონოპოლიების და ფინანსური ოლიგარქიის დომინირება ზრდის თავისუფალი ფულადი კაპიტალის მასას ასევე იმიტომ, რომ აჩენს ბარიერებს ახალი კონკურენტების წარმოებაში შესვლისთვის (თვით ინდუსტრიაში დასაქმებული კაპიტალის უზარმაზარი მასშტაბი ხელს უშლის უცხოური კაპიტალის შეღწევას მონოპოლიზებულ ინდუსტრიაში). . ამიტომ არის კაპიტალის შედარებით ჭარბი და, შესაბამისად, მისი ექსპორტის და სხვა ქვეყნებში გამოყენების აუცილებლობა.

შედეგად, ვითარდება ჭარბი კაპიტალის სახელმწიფოთაშორისი მოძრაობის სპეციალური ფორმა, რომელიც შექმნილია ფინანსური ოლიგარქიის მიერ მონოპოლისტური სუპერმოგების მოპოვებისთვის, რომლის წყაროა ჩამორჩენილი ქვეყნების პროლეტარიატის ექსპლუატაცია - კაპიტალის ექსპორტი. კაპიტალი ექსპორტირებულია ამ შემთხვევაში, როგორც მოქმედი კაპიტალის სახით, ე.ი. საქონლის, წარმოების საშუალებებისა და სამუშაო ძალის სახით და სასესხო კაპიტალის სახით.

ამ თემის აქტუალობა მდგომარეობს იმაში, რომ კაპიტალის ასეთი გადადინების შედეგად ვითარდება შრომის საერთაშორისო დანაწილება, საგარეო ვაჭრობა და ზოგადად საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობები, იზრდება ეროვნული ეკონომიკების ურთიერთდამოკიდებულება და ურთიერთდამოკიდებულება. იმის გამო, რომ რუსეთი გადადის საბაზრო ეკონომიკაზე, მისთვის ყველაზე აქტუალურია საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარება, რომელიც არ იყო სოციალისტური რეჟიმის პირობებში. ასევე მსოფლიოში შეიმჩნევა ეკონომიკური ურთიერთობების ინტერნაციონალიზაციის ზოგადი ტენდენცია.

ეკონომიკური საქმიანობის ინტერნაციონალიზაცია არის ცალკეული ქვეყნების ეკონომიკების ურთიერთკავშირისა და ურთიერთდამოკიდებულების გაძლიერება, საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების გავლენა ეროვნულ ეკონომიკაზე, ქვეყნების მონაწილეობა მსოფლიო ეკონომიკაში.

საერთაშორისო ეკონომიკური თანამშრომლობა ნიშნავს ქვეყნებსა და ხალხებს შორის სტაბილური ეკონომიკური კავშირების განვითარებას, რეპროდუქციის პროცესის გაფართოებას ეროვნულ საზღვრებს გარეთ.

ამ ნაშრომის მიზანია განიხილოს საერთაშორისო კაპიტალის ფორმირების თავისებურებები განვითარების სხვადასხვა საფეხურზე. ამ მიზანთან დაკავშირებით დასახული იყო შემდეგი ამოცანები:

განვიხილოთ კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ძირითადი ცნებები;

განვიხილოთ კაპიტალის მოძრაობის ისტორიული ნიმუშები;

განსახილველი კონცეფციის გლობალიზაციის ძირითადი მიმართულებების განსაზღვრა.

პირველი თავი ეხება კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის არსს, კაპიტალის ფორმების კლასიფიკაციას, IBC-ის თეორიას და IBC-ის მასშტაბებს, დინამიკასა და გეოგრაფიას. მეორე თავი ეხება რუსეთის მონაწილეობას კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობაში. მესამე თავი ახასიათებს კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის სტრუქტურულ ანალიზს. მის საფუძველზე აღწერილია კაპიტალის მოძრაობის ძირითადი ტენდენციები.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა ხორციელდება მისი ექსპორტითა და იმპორტით უშუალოდ ქვეყნებს შორის, საერთაშორისო ფინანსური ბაზრების ან საერთაშორისო ფინანსური ინსტიტუტების მეშვეობით.

კაპიტალი წარმოების უმნიშვნელოვანესი ფაქტორია; მატერიალური და არამატერიალური სარგებლის შესაქმნელად საჭირო სახსრების მარაგი; ღირებულება, რომელიც გამოიმუშავებს შემოსავალს პროცენტის, დივიდენდის, მოგების სახით.

კაპიტალის ექსპორტის არსიმოდის ერთი ქვეყნის ეროვნული ეკონომიკური ბრუნვის პროცესიდან ფინანსური და მატერიალური რესურსების ნაწილის ამოღება და სხვა ქვეყნების წარმოების პროცესში მათი ჩართვა.

კაპიტალის ექსპორტის მთავარი მიზეზი ექსპორტიორი ქვეყნის შიდა ეკონომიკური განვითარების წინსვლაა მისი საგარეო ვაჭრობის ზრდასთან შედარებით. კაპიტალის ექსპორტი გამოწვეულია ინდუსტრიულ ქვეყნებში კაპიტალის ჭარბი ფორმირებით, რაც განპირობებულია მისი ზედმეტად დაგროვებით, ანუ როდესაც ეროვნულ ეკონომიკაში მოგების კურსის დაცემა არ კომპენსირდება მისი მასის ზრდით.

სხვა ქვეყნებისთვის მიწოდებული შეუქცევადი და უპროცენტო სახსრები არ არის კაპიტალი, ან არ მოაქვს შემოსავალი მის მფლობელებს. თუმცა, მასპინძელ ქვეყანაში ეს თანხები შეიძლება გამოყენებულ იქნას კაპიტალად. პირიქით, კაპიტალის სახით ექსპორტირებული თანხები შეიძლება დაიხარჯოს მოხმარებაზე განაცხადის ქვეყანაში. ეროვნულ ეკონომიკაში უცხოური კაპიტალის მოცულობის ზრდა შესაძლოა არ იყოს დაკავშირებული რესურსების ახალ შემოდინებასთან. ის შეიძლება განხორციელდეს არარეზიდენტის მიერ ადგილობრივი საჯარო და კერძო წყაროებიდან სესხების აღებით, ასევე მოგების ნაწილის უცხოური მონაწილეობით საწარმოების კაპიტალად გარდაქმნით.

საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობის პროცესის გაჩენა და განვითარება მოხდა შემდეგ ეტაპებზე:

I - კაპიტალის ექსპორტის გაჩენის ეტაპი (მე-17 საუკუნის ბოლოდან - მე-18 საუკუნის დასაწყისიდან ბოლომდე.

მე-19 საუკუნე). ეს პროცესი იყო შეზღუდული და შემთხვევითი და ასევე ექსკლუზიურად ცალმხრივი (მეტროპოლიებიდან კოლონიებამდე).

II - კაპიტალის ექსპორტის ეტაპი (XIX საუკუნის ბოლოდან - XX საუკუნის დასაწყისიდან XX საუკუნის შუა ხანებამდე). მსოფლიო ეკონომიკაში კაპიტალისტური საწარმოო ურთიერთობების დამყარებით დაიწყო კაპიტალის ექსპორტის პროცესი როგორც ინდუსტრიულ ქვეყნებს შორის, ასევე ინდუსტრიულ და განვითარებად ქვეყნებს შორის. ეს პროცესი ტიპურ, განმეორებად და დამახასიათებელ ფენომენად იქცა.

III - საერთაშორისო კაპიტალის მიგრაციის ეტაპი (1950-60-იანი წლების შუა ხანებიდან დღემდე). კაპიტალის ექსპორტს ახორციელებენ არა მხოლოდ ინდუსტრიული ქვეყნები, არამედ მრავალი განვითარებადი და ყოფილი სოციალისტური ქვეყანა. ქვეყნები ერთდროულად ხდებიან კაპიტალის ექსპორტიორიც და იმპორტიორიც. კაპიტალის ექსპორტი იწვევს კაპიტალის მნიშვნელოვან საპირისპირო მოძრაობას სესხებზე პროცენტის, ბიზნესის მოგების, აქციებზე დივიდენდების სახით.

კაპიტალის ექსპორტიორები და იმპორტიორები არიან სახელმწიფო და კერძო სტრუქტურები, მათ შორის ცენტრალური და ადგილობრივი ხელისუფლება, სხვა სახელმწიფო ორგანიზაციები; კერძო ფირმები, ბანკები, საერთაშორისო და რეგიონული ორგანიზაციები, ფიზიკური პირები.

სახელმწიფო პასუხისმგებელია კრედიტორების წინაშე სახელმწიფო სესხებზე და კერძო სესხებზე სახელმწიფო გარანტიით. სუვერენული ვალდებულებები პრიორიტეტულია, ე.ი. ცენტრალური ხელისუფლების ვალდებულებები.

კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაციის გამომწვევი და სტიმულირების ძირითადი მიზეზებია:

ეროვნული ეკონომიკის არათანაბარი განვითარება: კაპიტალი ტოვებს სტაგნაციის ეკონომიკას და იზიდავს სტაბილური ეკონომიკისკენ მაღალი ზრდის ტემპებითა და მოგების მაღალი მარჟებით;

მიმდინარე ნაშთების დისბალანსი იწვევს კაპიტალის გადაადგილებას ჭარბი ქვეყნებიდან მიმდინარე ანგარიშის დეფიციტის მქონე ქვეყნებში;

ქვეყნებს შორის კაპიტალის მიგრაცია სტიმულირდება კაპიტალის ეროვნული ბაზრების ლიბერალიზებით, ე.ი. უცხოური ინვესტიციების შემოდინების, ექსპლუატაციისა და ექსპორტის შეზღუდვების მოხსნა;

საერთაშორისო საკრედიტო, სავალუტო და საფონდო ბაზრების განვითარება და გაფართოება ხელს უწყობს კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის მასშტაბურ ზრდას;

კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაცია მჭიდროდ არის დაკავშირებული ტრანსნაციონალური კორპორაციებისა და ბანკების საქმიანობის აღორძინებასთან; არასაბანკო და არასაფინანსო ორგანიზაციების ფინანსურ საქმიანობაში ჩართვით; ინსტიტუციური და ინდივიდუალური ინვესტორების რაოდენობისა და რესურსების ზრდით;

ქვეყნების ეკონომიკური პოლიტიკა, რომლებიც იზიდავენ უცხოურ კაპიტალს, უქმნიან მას ხელსაყრელ პირობებს შიდა ინვესტიციების განსახორციელებლად, სახელმწიფოს საგარეო და შიდა ვალების მომსახურებისთვის.

კაპიტალი, რომელიც მოძრაობს მსოფლიო ეკონომიკის სისტემაში, სხვადასხვა ფორმას იღებს.

1. კაპიტალის მოძრაობა შეიძლება განხორციელდეს ფულისა და საქონლის ფორმა . კაპიტალის ექსპორტი შეიძლება იყოს მანქანები და აღჭურვილობა, პატენტები და ნოუ-ჰაუ, თუ ისინი ინვესტირდება უცხოეთში შექმნილი კომპანიის საწესდებო კაპიტალში, ან შეიძლება იყოს სასაქონლო სესხები.

2. სიმწიფის მიხედვით, კაპიტალი ხდება მოკლევადიანი და გრძელვადიანი .

ნახ.1. კაპიტალის იმპორტისა და ექსპორტის დაყოფა მოკლევადიან და გრძელვადიანად

მოკლევადიანი კაპიტალი მოიცავს ინვესტიციებს ერთ წელზე ნაკლები ვადით. ეს არის სავაჭრო კრედიტები, საბანკო დეპოზიტები, სახსრები სხვა ფინანსური ინსტიტუტების ანგარიშებზე, მოკლევადიანი კომერციული ქაღალდი და კაპიტალის სხვა ფორმები. გრძელვადიანია სამეწარმეო კაპიტალის ინვესტიციები, სესხები კომერციული ბანკებიდან, უცხოური სახელმწიფოებიდან და საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან. ეს მოიცავს ინვესტიციებს 15 წელზე მეტი ხნის განმავლობაში.

3. წარმოშობის წყაროს მიხედვით კაპიტალი იყოფა საჯარო (ოფიციალური) და კერძო . საჯარო კაპიტალი მოიცავს ფედერალური მთავრობის, ადგილობრივი ხელისუფლებისა და სხვა სამთავრობო ინსტიტუტების სახსრებს, ასევე საერთაშორისო სამთავრობათაშორისო ორგანიზაციების კაპიტალს, მათ შორის საერთაშორისო სავალუტო ფონდს (IMF). ოფიციალური სახსრები ჩვეულებრივ გაცემულია სესხების სახით - სახელმწიფო სესხები, სესხები, გრანტები, დახმარება, სესხები საერთაშორისო ორგანიზაციებიდან.

დაუბრუნებელი სესხები და გრანტები არ არის კაპიტალი; ამ შემთხვევაში უცხო სახელმწიფოები მოქმედებენ როგორც დონორი და არა კრედიტორი. სსფ-ს და რეკონსტრუქციისა და განვითარების საერთაშორისო ბანკის (IBRD) სესხები, რომელიც მსოფლიო ბანკის სისტემის ნაწილია, გაცემულია მასპინძელი მთავრობებისთვის და განკუთვნილია. სსფ-ის სესხები მიმღებ ქვეყანაში განვადებით მოდის. შემდეგი ნაწილის დებულება დამოკიდებულია იმაზე, ასრულებს თუ არა მიმღები ქვეყანა თავის ვალდებულებებს, რომლითაც გაიცა სესხი.

ოფიციალური კაპიტალის წყაროა საბიუჯეტო სახსრები, ე.ი. გადასახადის გადამხდელთა სახსრები. ოფიციალური კაპიტალის საზღვარგარეთ გადაადგილების შესახებ გადაწყვეტილებებს მთავრობა და წარმომადგენლობითი ორგანოები იღებენ ერთობლივად, მთავრობათაშორისი შეთანხმებების საფუძველზე.

ფინანსური რესურსების შემოდინებაში ოფიციალური სახსრების ჭარბი რაოდენობა მიუთითებს ქვეყნის არასახარბიელო ეკონომიკურ მდგომარეობაზე, რაც ზღუდავს მას კერძო რესურსების მოზიდვის შესაძლებლობას.

კერძო კაპიტალი არის სახსრები არასახელმწიფო წყაროებიდან, ე.ი. კერძო ფირმების, ბანკების, ძირითადად ტრანსნაციონალური, აგრეთვე ფონდებისა და სხვა არასახელმწიფო დაწესებულებების საკუთარი ან ნასესხები სახსრები. ისინი საზღვარგარეთ საბაზრო პირობებით გადადიან შესაბამისი ორგანიზაციების მმართველი ორგანოების გადაწყვეტილებით.

კერძო სახსრები შემოდის უცხო ქვეყნებში და საერთაშორისო ორგანიზაციების მეშვეობით, როგორიცაა საერთაშორისო საფინანსო კორპორაცია (IFC), ევროპის რეკონსტრუქციისა და განვითარების ბანკი (EBRD), ამ ორგანიზაციების მიერ კერძო ფირმებთან დადებული ხელშეკრულებების საფუძველზე. სესხის სახით კერძო სახსრების მოპოვების ძირითად წყაროს წარმოადგენს საერთაშორისო ფინანსური ბაზარი, რომელიც უმოქმედო სავალუტო სახსრებს აქცევს კაპიტალად და ანაწილებს მას სხვადასხვა ქვეყანაში ემიტენტებსა და მსესხებლებს შორის.

არახელსაყრელი ქვეყნების სესხების სტრუქტურაში ჭარბობს ოფიციალური რესურსები. განვითარებული ეკონომიკა და სხვა ქვეყნები, რომლებსაც არ აქვთ გადახდის პრობლემები, აგროვებენ სასესხო კაპიტალს, ძირითადად, კერძო წყაროებიდან.

4. კაპიტალი ხდება ნასესხები , ე.ი. ვალების შექმნა და არ არის ნასესხები , ან ვალების არ ფორმირება. არანასესხებ ფონდებში შედის პირდაპირი ინვესტიციები და პორტფელის კაპიტალის ინვესტიციები. ნასესხები სახსრები მოიცავს კაპიტალის მოზიდვის საკრედიტო ფორმებს - სესხებს, კრედიტებს, სავალო ფასიან ქაღალდებს.

კაპიტალის შემოდინებისა და გადინების ბალანსის მიხედვით ქვეყნები იყოფა წმინდა იმპორტიორებად და კაპიტალის წმინდა ექსპორტიორებად. საერთაშორისო აქტივებისა და ვალდებულებების ბალანსის მიხედვით, ე.ი. ქვეყნის ეკონომიკაში დაგროვილი უცხოური კაპიტალის (ვალდებულებების) და საზღვარგარეთ დაგროვილი ეროვნული კაპიტალის (აქტივების) მიხედვით დგინდება ქვეყნის საგარეო ვალის ნაშთი. აქტივების გადაჭარბება ვალდებულებებზე ახასიათებს ქვეყანას, როგორც წმინდა კრედიტორს; აქტივებზე ვალდებულებების სიჭარბე - წმინდა მოვალის სახით. მოვალე ქვეყნები არიან გადახდისუნარიანები, დროულად ასრულებენ სავალო ვალდებულებებს უცხოელი კრედიტორების წინაშე და გადახდისუუნაროები, ე.ი. მათი ვალდებულებების დარღვევა და დაგვიანებული გადახდების დაგროვება. საერთაშორისო სავალუტო ფონდის კლასიფიკაციის მიხედვით, გადამხდელ ქვეყნებში ან ვალის მომსახურების სირთულეების მქონე ქვეყნებში შედის ქვეყნები, რომლებსაც ჰქონდათ ვადაგადაცილებული დავალიანება ბოლო 5 წლის განმავლობაში და რომელთა ვალები გადაიდო.

5. მიზნის ან გამოყენების ბუნების მიხედვით კაპიტალი იყოფა სესხი და ბიზნესი .

ნახ.2. კაპიტალის იმპორტისა და ექსპორტის დაყოფა სასესხო და სამეწარმეო

სასესხო კაპიტალი არის დასაბრუნებელი, გაცემული გარკვეული პერიოდის განმავლობაში, დეპოზიტებზე, სესხებსა და კრედიტებზე პროცენტის მისაღებად.

სასესხო კაპიტალი გაცემულია შეთანხმებული ვადით, რომლის განმავლობაშიც მთელი ნასესხები თანხა პროცენტით თანდათან, ნაწილ-ნაწილ უნდა დაუბრუნდეს კრედიტორს. გადახდები სრულად (ამორტიზაცია პლუს პროცენტი) მიიღება საშეღავათო პერიოდის დასრულების შემდეგ, რომლის განმავლობაშიც მხოლოდ პროცენტის გადახდა ხდება. განვითარებადი და გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნები, რომლებსაც გადახდის სირთულეები აქვთ, უპირველეს ყოვლისა, მიმართავენ საერთაშორისო სავალუტო ფონდის სესხებს, რომელთანაც შეთანხმება არის სხვა წყაროებიდან რესურსების მოპოვების წინაპირობა.

სამეწარმეო კაპიტალი არის სახსრები, რომლებიც ინვესტირდება პირდაპირ ან ირიბად საქონლის ან მომსახურების წარმოებაში, ზოგადად ბიზნესში, შემოსავლის გამომუშავების მიზნით ძირითადად მოგების სახით. სამეწარმეო კაპიტალის საერთაშორისო ნაკადში დომინირებს TNC ფონდები; ისინი არიან კაპიტალის ძირითადი ექსპორტიორები და იმპორტიორები. სახელმწიფო დაწესებულებებისა და საერთაშორისო ორგანიზაციების სახსრები ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას როგორც სამეწარმეო კაპიტალი საზღვარგარეთ.

სამეწარმეო კაპიტალი წარმოდგენილია:

პირდაპირი ინვესტიცია;

პორტფელის ინვესტიციები.

დამახასიათებელი განსხვავებები პირდაპირ და პორტფელის ინვესტიციებს შორის:

ბოლო ათწლეულების განმავლობაში, მსოფლიო ეკონომიკური ურთიერთობების სისტემაში სულ უფრო მნიშვნელოვანი ხდება პირდაპირი ინვესტიციების მოძრაობა - კაპიტალის ინვესტიციები კაპიტალის ინვესტიციების ქვეყანაში გრძელვადიანი ეკონომიკური ინტერესის მოპოვების მიზნით. ინვესტორი ამ შემთხვევაში უზრუნველყოფს საკუთარ თავს სრულ კონტროლს თავისი კაპიტალის განთავსების ობიექტზე. პირდაპირი ინვესტიციები თითქმის მთლიანად დაკავშირებულია კერძო სამეწარმეო კაპიტალის ექსპორტთან, არ ჩავთვლით სახელმწიფო ფირმების შედარებით მცირე უცხოურ ინვესტიციებს.

1980-იანი წლების შუა პერიოდიდან მსოფლიო ეკონომიკაში პირდაპირი ინვესტიციების ზრდის ტემპი 4-ჯერ აღემატება მსოფლიო მშპ-ს ზრდის ტემპს და ამის ახსნა არსებობს. კერძოდ, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების გამოყენებისას:

გააქტიურებულია კერძო სექტორის საქმიანობა;

უცხოურ ბაზარზე წვდომის გაფართოება;

ახალი ტექნოლოგიებისა და მართვის მეთოდების გამარტივება;

იზრდება მოგების რეინვესტირების ალბათობა ქვეყანაში და არა იმ ქვეყანაში, სადაც კაპიტალი დაფუძნებულია;

არ ზრდის მასპინძელი ქვეყნის საგარეო ვალის ზომას.

წამყვანი პოზიციები, როგორც სამეწარმეო კაპიტალის ექსპორტში, ასევე იმპორტში, ინდუსტრიულ ქვეყნებს უკავიათ, რომლებზეც მოდის პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების გლობალური მოცულობის 97-98%. მათ შორის მსოფლიო ეკონომიკის 3 ცენტრი გამოირჩევა: აშშ, დასავლეთ ევროპა და იაპონია.

გავაანალიზოთ კაპიტალის მიგრაციის ეკონომიკური შედეგები, როგორც ექსპორტიორი, ასევე მიმღები ქვეყნებისთვის. მოდით, როგორც ადრე, მსოფლიოში ორი ქვეყანაა - A და B.

ნახ. 3. მთლიანი პროდუქცია უცხოური ინვესტიციების შესაძლებლობების არარსებობის პირობებში

იმის გათვალისწინებით, რომ კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ძირითადი და ერთადერთი მიზეზია მისი ინვესტიციის განსხვავებული მომგებიანობა სხვადასხვა ქვეყანაში, დავუშვათ, რომ A ქვეყანაში არის კაპიტალის შედარებით ჭარბი ინვესტიციის შეზღუდული შესაძლებლობების გამო, მაგალითად, ბუნებრივი. რესურსები, სამეცნიერო და ტექნიკური პოტენციალი და ა.შ. პირიქით, B ქვეყანას აქვს მცირე კაპიტალი, მაგრამ აქვს მნიშვნელოვანი ბუნებრივი რესურსები.

დავუშვათ, რომ რაიმე მიზეზით არ ხდება კაპიტალის მოძრაობა ქვეყნებს შორის. ეს სიტუაცია ნათლად შეიძლება იყოს ილუსტრირებული გრაფიკული მოდელის გამოყენებით (ნახ. 3). განსახილველ მოდელში A ქვეყანას აქვს კაპიტალი K A ოდენობით, ქვეყანა B - K B; მსოფლიო ეკონომიკურ სისტემაში კაპიტალის მთლიანი რაოდენობაა: (K A + K B). საერთაშორისო კაპიტალის ნაკადების არარსებობის შემთხვევაში, A ქვეყანაში შედარებით ჭარბი რაოდენობა სრულად განხორციელდება ეროვნულ წარმოებაში.

MRA K კაპიტალის ზღვრული პროდუქტის (ზღვრული პროდუქტიულობის) ფუნქციის შესაბამისად, A ქვეყანაში კაპიტალის საპროცენტო განაკვეთი დადგინდება C წერტილის შესაბამის დონეზე და იქნება 2% განსახილველი მაგალითისთვის. რაც შეეხება B ქვეყანას, კაპიტალის შედარებითი დეფიციტი მისი შეზღუდული მიწოდების კონტექსტში გამოიწვევს D პუნქტის შესაბამისი უფრო მაღალი საპროცენტო განაკვეთის ფორმირებას (8%).

MP AK (OA GCM) ხაზის ქვემოთ დაჩრდილული ფიგურა აღნიშნავს A ქვეყანაში წარმოებული ეროვნული პროდუქტის ღირებულებას კაპიტალის გამოყენებით K A ოდენობით. ამ შემთხვევაში, კაპიტალის მფლობელების მოგება არის ფართობის შესაბამისი ღირებულება. OAFCM მართკუთხედი და FGC სამკუთხედის ფართობი შეესაბამება წარმოების სხვა ფაქტორების შემოსავლის მფლობელებს, როგორიცაა მიწა და შრომა.

ანალოგიურად, დაჩრდილული ფიგურა MP A K ხაზის ქვემოთ (MONB B) ასახავს B ქვეყანაში წარმოებული ეროვნული პროდუქტის ღირებულებას კაპიტალის გამოყენებით K B ოდენობით. კაპიტალის მფლობელების მოგება არის MDLO B ფიგურის ფართობის შესაბამისი ღირებულება, ხოლო დანარჩენი (DHL) არის წარმოების სხვა ფაქტორების მფლობელების შემოსავალი.

ამგვარად, განსახილველი მოდელის მთელი დაჩრდილული ფართობი ახასიათებს გამომუშავების მთლიან ღირებულებას ორივე ქვეყანაში საზღვარგარეთ ინვესტირების შესაძლებლობის არარსებობის პირობებში.

ახლა დავუშვათ, რომ საერთაშორისო ფინანსურ ნაკადებზე ყველა შეზღუდვა და აკრძალვა მთლიანად გაუქმებულია. არსებობს ძლიერი სტიმული კაპიტალის მფლობელებისთვის A ქვეყანაში და პოტენციური მსესხებლებისთვის B ქვეყანაში, რათა გააერთიანონ თავიანთი სამეწარმეო უნარები. A ქვეყნის კრედიტორები შეეცდებიან სესხების გაცემას მეწარმეებისთვის B ქვეყანაში, სადაც საპროცენტო განაკვეთი უფრო მაღალია. მათ შორის კონკურენცია გამოიწვევს ახალი წონასწორობის დამყარებას E წერტილში (ნახ. 4), სადაც საპროცენტო განაკვეთი იქნება ტოლი, მაგალითად, 5%. ამავდროულად, A ქვეყანაში კაპიტალის მფლობელები ინვესტირებას ახდენენ B W ქვეყნის ინვესტიციების სამეწარმეო სტრუქტურებში.

რაც შეეხება B ქვეყანას, მასში კაპიტალის შემოდინებამ A ქვეყნიდან (W ოდენობით) გამოიწვია B ქვეყანაში საინვესტიციო კაპიტალის რენტაბელობის 8-დან 5%-მდე შემცირება. თუმცა, ამავდროულად, როგორც საკუთარი კაპიტალის, ასევე A ქვეყნიდან ნასესხების ინვესტიციის გამო, B ქვეყანამ განიცადა ეროვნული წარმოების გაფართოება (6 + 7 + 8)-დან (6 + 7 + 8 + 9 + 10 +). 4 + 5). მართალია, სეგმენტები (4 + 5 + 10) არის უცხოური კაპიტალით წარმოებული პროდუქტი და ის უნდა მიეცეს A ქვეყანას მოგების სახით A ქვეყნიდან ინვესტორებისთვის. ამრიგად, ქვეყანაში შიდა წარმოების წმინდა ზრდა იქნება. ღირებულება მე-9 სეგმენტის ფართობის ექვივალენტი B ქვეყანაში კაპიტალის ინვესტიციების მომგებიანობის დაცემის გამო, ამ ქვეყანაში კაპიტალის მფლობელების შემოსავალი შემცირდება (6 + 7) 6-მდე, ხოლო მფლობელების შემოსავალი წარმოების სხვა ფაქტორები გაიზრდება 8-დან (7 + 8 + 9-მდე).

ნახ.4. მთლიანი პროდუქცია უცხოური ინვესტიციების თვალსაზრისით

A ქვეყანაში, წარმოების მოცულობა იქ დარჩენილი კაპიტალის გამოყენებით (K A - W) შეესაბამება 1, 2,3 ფიგურების ფართობების ჯამს. გარდა ამისა, ქვეყანა A მიიღებს სესხის ანაზღაურებას მართკუთხედის ფართობის (4+5+10) შესაბამისი ოდენობით.

ამრიგად, A ქვეყანაში კაპიტალის უფრო პროდუქტიული გამოყენების შედეგად B ქვეყნის ეკონომიკაში ინვესტიციების გამო, კაპიტალის იგივე რაოდენობის გამოყენებით წარმოებული მთლიანი პროდუქტი საწყისზე მეტი აღმოჩნდა ღირებულებით. სეგმენტი 1 0. კაპიტალის მფლობელების შემოსავალი იზრდება ფიგურის ფართობის შესაბამისი ღირებულებით (1+2+4+5+10), ხოლო წარმოების სხვა ფაქტორების მფლობელთა შემოსავალი მცირდება მე-5 სეგმენტამდე.

მთლიანობაში მსოფლიო ეკონომიკის თვალსაზრისით, კაპიტალის A ქვეყნიდან B ქვეყანაში გადაადგილების შედეგად, მთლიანი გამომუშავება გაიზარდა ფიგურის ფართობის შესაბამისი ოდენობით (9 + 10). ), საიდანაც მე-10 სეგმენტი ეკუთვნის A ქვეყანას, ხოლო მე-9 სეგმენტი ეკუთვნის B ქვეყანას. ქვეყნის მოგება A განისაზღვრება ამ ქვეყნის კაპიტალის უფრო ეფექტურად გამოყენებით მისი ინვესტიციების შედეგად B ქვეყანაში და ქვეყნის მოგება. B განპირობებულია ამ ქვეყნის ეროვნულ ეკონომიკაში ინვესტიციების ზრდით.

ამრიგად, კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა, ისევე როგორც საქონლის საერთაშორისო მოძრაობა, იწვევს მთლიანი მსოფლიო წარმოების მოცულობის ზრდას წარმოების ფაქტორების უფრო ეფექტური გადანაწილებისა და გამოყენების გამო.

გაითვალისწინეთ, რომ სარგებელისა და ზარალის სტრუქტურა აქ იდენტურია ჩვენს მიერ საერთაშორისო ვაჭრობისა და შრომითი მიგრაციის ანალიზში ჩამოყალიბებული სარგებლისა და ზარალის სტრუქტურისა: ბარიერების მოხსნა სარგებელს მოუტანს მთლიან მსოფლიო ეკონომიკას და იმ ჯგუფებს, რისთვისაც თავისუფლება ნიშნავს დამატებით შესაძლებლობებს, მაგრამ ზიანს აყენებს ჯგუფებს, ვისთვისაც თავისუფლება უფრო მკაცრ კონკურენციას ნიშნავს. თუმცა, ეს არ ამოწურავს კაპიტალის მიგრაციის მნიშვნელობას, როგორც ექსპორტიორი, ასევე იმპორტიორი ქვეყნებისთვის.

გარდა პირდაპირი ეფექტისა, არსებობს მეორადი (ირიბი) ეფექტიც, რომელიც ვლინდება მონათესავე დარგების განვითარებაში. ამ ეფექტის ზომა, ჯ.კეინსის მულტიპლიკატორის თეორიის შესაბამისად, შეიძლება რამდენჯერმე აღემატებოდეს პირდაპირი პირდაპირი ეფექტის ზომას.

INამასთან, კაპიტალის შემოტანისას ქვეყანას უწევს მისი ეფექტური გამოყენების მრავალი რთული პრობლემის გადაჭრა. მისი გამოყენების ეფექტურობა ძალიან მჭიდრო კავშირშია წარმოების სტრუქტურასა და სპეციალიზაციასთან, ფინანსური ბაზრების მდგომარეობასთან, კონკურენციის დონესთან, სოციალურ სფეროში არსებულ ვითარებასთან, ეროვნული ვალუტის მოძრაობასთან და ა.შ.

გარკვეული პირობებიდან გამომდინარე, კაპიტალის იმპორტი შეიძლება იყოს როგორც საერთაშორისო თანამშრომლობის ეფექტური ფორმა, ასევე სახელმწიფოებს შორის მწვავე ეკონომიკური წინააღმდეგობების გამწვავების ფაქტორი, განსაკუთრებით ეკონომიკური განვითარების სხვადასხვა სტადიაზე მყოფ სახელმწიფოებს შორის.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ზემოთ განხილული გრაფიკული მოდელი ასევე შეიძლება გამოყენებულ იქნას კაპიტალის მიგრაციის უფრო რთული ვარიანტის - მიგრაციის შედეგების გასაანალიზებლად მისი დაბეგვრის პირობებში.

თუ ქვეყნის ფინანსური ძალა საკმარისად დიდია იმისთვის, რომ გავლენა მოახდინოს საპროცენტო განაკვეთზე კაპიტალის საერთაშორისო ბაზარზე, ეს ძალა შეიძლება და აუცილებლად იქნება გამოყენებული მის სასარგებლოდ. სწორედ ეს სიტუაციაა წარმოდგენილი გრაფიკულ მოდელზე (სურ. 5).

ნახ.5. საერთაშორისო დაკრედიტების დაბეგვრის ანალიზი

დაე, A ქვეყანამ შემოიღოს გადასახადი წელიწადში 2%-ის ოდენობით საზღვარგარეთ ექსპორტირებული მისი რეზიდენტების აქტივების მოცულობაზე (ღირებულებაზე). ეს გაზრდის საპროცენტო განაკვეთს, რომლის გადახდაც უცხოელ მსესხებლებს მოუწევთ და შეამცირებს განაკვეთს ადგილობრივი (ეროვნული) მსესხებლებისთვის. წონასწორობა აღდგება იქ, სადაც უცხოური და ადგილობრივი მსესხებლების მიერ გადახდილ საპროცენტო განაკვეთებს შორის სხვაობა ზუსტად 2 პროცენტული პუნქტი იქნება. ეს შეესაბამება სეგმენტს GF.

აშკარაა, რომ აქ კრედიტორმა ქვეყანამ მიაღწია წმინდა ცალმხრივ სარგებელს დაბეგვრის გზით. მან აიძულა მსესხებელი ქვეყანა გადაეხადა 6% ყოველწლიურად 5%-ის ნაცვლად ყველა მიმდინარე დავალიანებაზე. სესხის საკომისიოს ზრდის ეს შედეგი, რომელიც გრაფიკულად შეესაბამება LNMF მართკუთხედის ფართობს, საკმარისად მნიშვნელოვანია, რომ გადააჭარბოს ზარალს ადრე მომგებიანი უცხოური სესხებიდან (ELG სამკუთხედი).

ასევე ნათელია, რომ ქვეყანას, რომელიც სესხულობს კაპიტალს, შეუძლია მიმართოს დაბეგვრას, თუ მას აქვს შესაბამისი საბაზრო ძალა. განსახილველ მოდელში B ქვეყანას სესხის აღების შეზღუდვით შეუძლია აიძულოს A ქვეყნის კრედიტორები მიიღონ უფრო დაბალი ანაზღაურება.

რა მოხდება, თუ მსესხებელი ქვეყანა დააწესებს გადასახადს 2 პროცენტული პუნქტით იმავე საერთაშორისო აქტივებზე? მაშინ ყველა ადრე აღწერილი შედეგი იქნება იგივე, რაც გადასახადის შემოღების შემთხვევაში A ქვეყნის მიხედვით, გარდა იმისა, რომ ქვეყანა B ამ შემთხვევაში მიიღებს მოგებას GLNZ და ELF ფიგურების არეების სხვაობის ტოლი A ქვეყნის და მთლიანად მსოფლიო ეკონომიკის ხარჯი). თუ ორივე ქვეყანა შეეცდება გადასახადების დაწესებას ერთსა და იმავე საერთაშორისო კაპიტალზე, საერთაშორისო ეკონომიკა გადაიჩეხება ფინანსურ აუტარკიაში, ე.ი. დაუბრუნდით C და D წერტილებს, რაც ნიშნავს დანაკარგებს ყველასთვის (მთელი მსოფლიო ეკონომიკისთვის).

ქვეშ უცხოური პორტფელის ინვესტიციებიიგულისხმება კაპიტალის ინვესტიციები უცხოურ ფასიან ქაღალდებში, რომლებიც, მიუხედავად იმისა, რომ არ აძლევს ინვესტორს საინვესტიციო ობიექტზე რეალური კონტროლის უფლებას, ამავდროულად უზრუნველყოფს აქტივების საკმარისად მაღალ ლიკვიდურობას. ამრიგად, უცხოური პორტფელის ინვესტიციების მთავარი მიზანია ინვესტიციებიდან მაქსიმალური მოგების მიღება ინვესტიციების რისკის მინიმალური მისაღები დონით.

ყველაზე ხშირად, პორტფელის ინვესტიციები განიხილება, როგორც ფულადი აქტივების ინფლაციისგან დაცვის და სპეკულაციური შემოსავლის მიღების საშუალება. ამავდროულად, თუ პორტფელის ინვესტიციები იძლევა სასურველ შედეგს (საბაზრო ღირებულების ზრდისა და გადახდილი დივიდენდების გამო), მაშინ არც ინდუსტრიას და არც ფასიანი ქაღალდების ტიპებს არ აქვს ფუნდამენტური მნიშვნელობა სპეკულანტისთვის. ბოლო ოცი წლის განმავლობაში განსაკუთრებით გაიზარდა საერთაშორისო პორტფელის ინვესტიციების მოცულობა. თუ 1980-იანი წლების შუა პერიოდში ფასიანი ქაღალდებით საერთაშორისო ტრანზაქციები შეადგენდა მშპ-ის არაუმეტეს 10%-ს მსოფლიოს ყველაზე განვითარებულ ქვეყნებში, 1990-იანი წლების შუა პერიოდისთვის მათი მოცულობა გაიზარდა ამ ქვეყნების მშპ-ის 100%-მდე ან მეტამდე. აღსანიშნავია, რომ პორტფელის უცხოური ინვესტიციების 90%-ზე მეტი განვითარებულ ქვეყნებს შორის განხორციელდება და ის ტემპით იზრდება, რომელიც მნიშვნელოვნად უსწრებს პირდაპირ ინვესტიციებს.

საინვესტიციო პორტფელის ფორმირებისას ინვესტორს აშკარად უნდა ჰქონდეს მისი ხარისხის შეფასების აპარატი, რომელიც განისაზღვრება პორტფელის მომგებიანობის დონით და რისკის ხარისხით. პორტფელის დაბრუნება. დავუშვათ, რომ ინვესტორები აფასებენ მათ შემოსავალს ფასიან ქაღალდებზე თავდაპირველი ხარჯების პროცენტულად. შემდეგ i-th ფასიანი ქაღალდის მოსალოდნელი შემოსავალი (დაბრუნების მაჩვენებელი) შეიძლება განისაზღვროს ფორმულით:

სადაც r i - ანაზღაურების მაჩვენებელი i-ე ფასიან ქაღალდზე, %; R i - ფასიანი ქაღალდის სამომავლო საბაზრო ღირებულების პროგნოზი გაანალიზებული პერიოდის ბოლოს დივიდენდების გათვალისწინებით; I i - საწყისი ინვესტიციის ზომა.

პორტფელის მოსალოდნელი შემოსავალი ამ შემთხვევაში შეიძლება გამოითვალოს როგორც საშუალო შეწონილი პორტფელში შემავალი ფასიანი ქაღალდების (აქტივების) ანაზღაურების ინდივიდუალური შეფასებით:

სადაც r p არის პორტფელის მოსალოდნელი შემოსავალი;

f i - i-ე ფასიან ქაღალდში ინვესტირებული ხარჯების წილი;

n არის ფასიანი ქაღალდების (აქტივების) რაოდენობა პორტფელში.

ნეოკლასიკური თეორია.

ნეოკლასიკური თეორია განვითარდა საერთაშორისო ვაჭრობის კლასიკური თეორიის ფარგლებში. ამრიგად, მისი ერთ-ერთი საფუძველია საერთაშორისო ვაჭრობაში შედარებითი უპირატესობის რიკარდის პრინციპი. ამ პრინციპზე დაყრდნობით, ეკონომიკის ერთ-ერთი კლასიკოსი, ინგლისელი ჯ. წისქვილი მე-19 საუკუნეში. მსოფლიოში პირველად დაიწყო ქვეყნებს შორის კაპიტალის მოძრაობის საკითხების შემუშავება. დ.რიკარდოს შემდეგ მან აჩვენა, რომ კაპიტალი მოძრაობს ქვეყნებს შორის მოგების განაკვეთის სხვაობის გამო, რომელიც კლების ტენდენციას ახასიათებს კაპიტალით ყველაზე მდიდარ ქვეყნებში. უფრო მეტიც, მილმა ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნებს შორის მოგების განაკვეთების სხვაობა მნიშვნელოვანი უნდა იყოს, რათა ასევე დაიფაროს ის რისკი, რომელიც უცხო ქვეყანაში აქვს უცხოელ ინვესტორს.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ნეოკლასიკური თეორია საბოლოოდ ჩამოყალიბდა მე-20 საუკუნის პირველ ათწლეულებში. Heckscher და B. Ohlin, R. Nurkse და K. Iversen.

ასე რომ, ე. ჰეკშერმა თავისი კონცეფციის ფარგლებში, ზღვრული სარგებლობის თეორიაზე დაყრდნობით, ჩამოაყალიბა თეზისი წარმოების ფაქტორების ფასების საერთაშორისო წონასწორობისკენ მიდრეკილების შესახებ. ეს ტენდენცია თავის გზას ადგას, როგორც საერთაშორისო ვაჭრობის, ისე წარმოების ფაქტორების საერთაშორისო მოძრაობის გზით, რომელთა ღირებულება და რაოდენობრივი თანაფარდობა სხვადასხვა ქვეყანაში ერთნაირი არ არის.

ბ. ოლინი, თავის კონცეფციაში საერთაშორისო ვაჭრობის შესახებ, აჩვენა, რომ წარმოების ფაქტორების მოძრაობა აიხსნება მათზე განსხვავებული მოთხოვნით სხვადასხვა ქვეყანაში: ისინი გადადიან საიდანაც მათი ზღვრული პროდუქტიულობა დაბალია იქ, სადაც მაღალია. კაპიტალისთვის ზღვრული პროდუქტიულობა განისაზღვრება ძირითადად საპროცენტო განაკვეთით. მაგრამ ამავე დროს, ერთმა მიუთითა დამატებით პუნქტებზე (გარდა საპროცენტო განაკვეთების სხვაობისა), რომლებიც გავლენას ახდენენ კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობაზე: საბაჟო ბარიერები (ხელს უშლის საქონლის იმპორტს და ამით წაახალისებს უცხოელ მომწოდებლებს კაპიტალის შემოტანისკენ, რათა შემოვიდნენ ბაზარზე). ფირმების სურვილი გეოგრაფიული დივერსიფიკაციის კაპიტალის ინვესტიციები, პოლიტიკური უთანხმოება ქვეყნებს შორის, რისკი უცხოური ინვესტიციების და მათი დაყოფა ამის საფუძველზე უსაფრთხო და რისკიანი.

რ.ნურქსემ შექმნა კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის სხვადასხვა მოდელები და მივიდა იმ დასკვნამდე, რომ საქონლის სწრაფად მზარდი ექსპორტის მქონე ქვეყანაში კაპიტალზე მოთხოვნა სწრაფად იზრდება და ის ძირითადად შემოაქვს მას (და პირიქით).

კ. აივერსენმა აჩვენა, რომ კაპიტალის სხვადასხვა ტიპს აქვს განსხვავებული საერთაშორისო მობილურობა (უპირველეს ყოვლისა, კაპიტალის გადაცემის ხარჯების გამო, ანუ ტრანზაქციის ხარჯები) და ეს ხსნის იმ ფაქტს, რომ ერთსა და იმავე ქვეყანას შეუძლია კაპიტალის აქტიური ექსპორტი და იმპორტი. აივერსენმა ასევე ჩამოაყალიბა დასკვნა, რომ კაპიტალის გადატანა ქვეყნიდან, სადაც მისი ზღვრული პროდუქტიულობა დაბალია, უფრო მაღალი პროდუქტიულობის ქვეყანაში, ნიშნავს ორივე ქვეყანაში წარმოების ფაქტორების უფრო ეფექტურ კომბინაციას და მათი მთლიანი ეროვნული შემოსავლის ზრდას.

ნეოკეინსის თეორია.

ეს თეორია, ისევე როგორც ნეოკლასიკური, ეფუძნება მაკროეკონომიკურ ანალიზს. ეს არის ორივე თეორიის მთავარი ნაკლი, რადგან ისინი არ იკვლევენ ინდივიდუალური ინვესტორების ქცევას.

კაპიტალის მოძრაობასა და ქვეყნის საგადასახდელო ბალანსის მდგომარეობას შორის ურთიერთკავშირი განსაკუთრებულ ინტერესს იწვევს ნეოკეინზიურ თეორიას. თავად კეინსი გამომდინარეობდა იქიდან, რომ კაპიტალის მოძრაობა ზოგადად წარმოიქმნება სხვადასხვა ქვეყნების საგადასახდელო ბალანსის არაბალანსისაგან. ოლინთან საუბარში მან ხაზგასმით აღნიშნა, რომ ქვეყნიდან კაპიტალის ექსპორტი ხდება მაშინ, როდესაც საქონლისა და მომსახურების ექსპორტი აღემატება მათ იმპორტს და თუ ეს წესი დაირღვა, სახელმწიფოს ჩარევაა საჭირო.

რ.ჰაროდი „ეკონომიკური დინამიკის“ მოდელში ხაზს უსვამს, რომ რაც უფრო დაბალია კაპიტალით მდიდარი ქვეყნის ეკონომიკური ზრდის ტემპი, მით უფრო ძლიერია მისგან ამ უკანასკნელის ექსპორტის ტენდენცია.

ნეოკეინზიური თეორია გახდა საბაზრო ეკონომიკის მქონე ქვეყნების მიერ აფრიკის, აზიისა და ლათინური ამერიკის სახელმწიფოების განვითარებისათვის დახმარების ე.წ. პოლიტიკის ერთ-ერთი საფუძველი. მართლაც, ამ თეორიის მიხედვით, განვითარებად ქვეყნებში კაპიტალის ექსპორტი ასტიმულირებს ბიზნეს საქმიანობას, როგორც ექსპორტიორ, ასევე იმპორტიორ ქვეყნებში. თუმცა, ვინაიდან ამ ექსპორტს აფერხებს ძლიერი რისკი და სხვა დაბრკოლებები ბევრ განვითარებად ქვეყანაში, დასავლეთის მთავრობებს სჭირდებათ კაპიტალის ამ ექსპორტის წახალისება, მათ შორის სახელმწიფო კაპიტალის ექსპორტის გზით.

მარქსისტული თეორია.

კ.მარქსი კაპიტალის ექსპორტს ამართლებდა მისი ჭარბი რაოდენობით კაპიტალის ექსპორტიორ ქვეყანაში. კაპიტალის სიჭარბის პირობებში მას (ეკონომიკის კლასიკოსების მიმდევარი) ესმოდა ისეთი კაპიტალი, რომლის გამოყენება ქვეყანაში მოგების მაჩვენებლის შემცირებას გამოიწვევდა. ჭარბი კაპიტალი ჩნდება სამი სახით: სასაქონლო, პროდუქტიული (ჭარბი წარმოების სიმძლავრე და შრომა) და ფული. სასაქონლო ექსპორტით და კაპიტალის ექსპორტით ეს ნამეტი (რეალური თუ პოტენციური) ექსპორტზე ხდება საზღვარგარეთ. ასეთი შესაძლებლობა ჩნდება მას შემდეგ, რაც ქვეყნების უმეტესობა მსოფლიო კაპიტალიზმის ორბიტაზეა ჩათრეული და მათში წინაპირობები იქმნება (უპირველეს ყოვლისა, საწარმოო ინფრასტრუქტურა, თუმცა ხშირად უცხოური კაპიტალი თავად ქმნის ამ ინფრასტრუქტურას). მონოპოლიების აქტიური ზრდა XIX საუკუნის ბოლოდან. ასტიმულირებდა კაპიტალის ექსპორტს და ამიტომ ვ.ი. ლენინმა კაპიტალის ექსპორტსაც კი უწოდა კაპიტალიზმის დღევანდელი ეტაპის ერთ-ერთი მთავარი მახასიათებელი, მისი ტიპიური თვისება.

მარქსისტი ეკონომისტების შემდგომმა თაობებმა, ჭარბი კაპიტალის პოსტულატიდან გადახვევის გარეშე, გამოყო მისი ექსპორტის კიდევ რამდენიმე მიზეზი (ზოგჯერ მათ პირობებს უწოდებს): წარმოების მზარდი ინტერნაციონალიზაცია, მონოპოლიების მზარდი მეტოქეობა, განვითარების ტემპის ზრდა. რაც იწვევს კაპიტალზე საგარეო მოთხოვნის ზრდას როგორც განვითარებადი ქვეყნებიდან).და ეკონომიკურად განვითარებული ქვეყნებიდან). მარქსისტმა ეკონომისტებმა ხაზგასმით აღნიშნეს, რომ მეორე მსოფლიო ომის შემდეგ განვითარების დაჩქარებამ ინდუსტრიულ ქვეყნებში გაზარდა მონოპოლიების ფინანსური და ორგანიზაციული შესაძლებლობები ამ ქვეყნებიდან კაპიტალის ექსპორტისთვის, მიუხედავად მოგების კურსის დაღმავალი ტენდენციის არარსებობისა. თუმცა, მარქსის იდეა კაპიტალის ექსპორტის მთავარი მიზეზის შესახებ ფუნდამენტური დარჩა მარქსისტულ თეორიაში.

პორტფელის ინვესტიციის თეორიები.

ეს თეორიები დიდწილად განისაზღვრება იმით, რომ საზღვარგარეთ პორტფელის ინვესტორებს უპირველეს ყოვლისა აინტერესებთ ოთხი პუნქტი: ა) უცხოური ფასიანი ქაღალდების მომგებიანობის დონე; ბ) ამ ინვესტიციების რისკის ხარისხს; გ) ამ ფასიანი ქაღალდების ლიკვიდურობის დონე; დ) უცხოური წარმოშობის ფასიანი ქაღალდებით ფასიანი ქაღალდების პორტფელის დივერსიფიკაციის სურვილი. ამ ოთხი ფაქტორის ერთობლიობა პორტფელის ინვესტიციებს განსაკუთრებით დაუცველს ხდის ეკონომიკური და პოლიტიკური პირობების რყევების მიმართ.

კაპიტალის გაქცევის თეორია.

ეს თეორია ცუდად არის განვითარებული. ეს ჩანს სულ მცირე იქიდან, რომ თავად ტერმინი „კაპიტალის გაფრენა“ სხვაგვარად არის განმარტებული. და ეს გავლენას ახდენს ამ ფენომენის მასშტაბის შეფასების შედეგებზე. ასე რომ, D. Cuddington ამცირებს კაპიტალის გაქცევას მოკლევადიანი კაპიტალის უკანონო იმპორტსა და ექსპორტზე. თუმცა, მკვლევართა უმეტესობა, შემდეგ ჩ.პ. Kindleberger თვლის, რომ კაპიტალის გაქცევა არის კაპიტალის ისეთი მოძრაობა ქვეყნიდან, რომელიც ეწინააღმდეგება მის ეროვნულ ინტერესებს და ხდება ქვეყანაში არსებული საინვესტიციო კლიმატის გამო, რომელიც არახელსაყრელია შიდა კაპიტალის ბევრი მფლობელისთვის. ზოგიერთი დასძენს, რომ დედაქალაქი "გარბის" იმიტომაც, რომ მას ხშირად უკანონო წარმომავლობა აქვს.

საზღვარგარეთ მოქმედი უცხოური კაპიტალი უზარმაზარია. მხოლოდ 1997 წლისთვის მსოფლიოში დაგროვილი პირდაპირი ინვესტიციების მოცულობამ შეადგინა დაახლოებით 3,5 ტრილიონი. დოლარი გაეროს მონაცემებით, უცხოური კაპიტალის მქონე საწარმოებმა 1997 წელს აწარმოეს 9,5 ტრილიონი ღირებულების საქონელი და მომსახურება. დოლარი საქონლისა და მომსახურების მსოფლიო ექსპორტის მესამედზე მეტს (1997 წელს ის შეადგენდა 6,4 ტრილიონ დოლარს) მოდიოდა კომპანიის შიდა ვაჭრობაზე (ანუ ვაჭრობა უცხოურ ფილიალებსა და მათ ძირითად კომპანიებს შორის). შესაბამისად, ასეთი უცხოური წარმოების მოცულობა ერთნახევარჯერ აღემატება შიდაკომპანიის ექსპორტის მოცულობას.

მსოფლიოში 1997 წელს არსებობდა თითქმის 450,000 უცხოური ფილიალი, რომელსაც ფლობდა 54,000 დედა კომპანია. მათი რიცხვი მუდმივად იზრდება, ძირითადად, საშუალო და თუნდაც მცირე კომპანიების მსოფლიო ბაზარზე შესვლის გამო. მაგრამ TNC-ების საფუძველს კვლავ ქმნიან დიდი კორპორაციები, რომლებსაც აქვთ ათობით უცხოური ფილიალი. ამრიგად, 100 უმსხვილეს ტრანსნაციონალურ კორპორაციას შეადგენს მსოფლიოში დაგროვილი პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მეექვსედი. ეს კორპორაციები თითქმის ყველა განვითარებული ქვეყნებიდან არიან, სწორედ ამ ქვეყნებშია განთავსებული მათი მშობელი კომპანიების შტაბ-ბინები. თუმცა, განვითარებადი ქვეყნებიდან და გარდამავალი ეკონომიკის მქონე TNC-ების რაოდენობა სწრაფად იზრდება, ძირითადად ახლად ინდუსტრიული ქვეყნების ფირმების (მექსიკა, ბრაზილია, მალაიზია და ა.შ.), ასევე ჩინეთისა და რუსეთის ფირმების გამო.

შედეგად, თანამედროვე საერთაშორისო ეკონომიკური ცხოვრების სურათს ქმნიან, უპირველეს ყოვლისა, ის კომპანიები, რომლებიც არა მხოლოდ აქტიურად ვაჭრობენ უცხო ქვეყნებთან, არამედ აქტიურად ინვესტირებას ახდენენ იქ. განვითარებული და მრავალი განვითარებადი ქვეყნის მენეჯერები თვლიან, რომ მათი ბაზარი არის მთელი მსოფლიო (უპირველეს ყოვლისა, მათი რეგიონის ქვეყნები) და ამ ბაზარზე მუშაობისთვის უკვე შეუძლებელია მარტო ვაჭრობით შემოიფარგლოთ, საჭიროა უფრო და უფრო მეტი ინვესტიცია. საზღვარგარეთ აქტიურად ქმნიან ფილიალებს, შვილობილი და ასოცირებული ფირმებს. მათი აზრით, ეს არის საიმედო გზა მათი ფირმების შეღწევისა და ყოფნის გასაფართოვებლად უცხოურ ბაზარზე.

მრავალი ქვეყნის კომპანიებისთვის საქონლისა და მომსახურების საზღვარგარეთ წარმოება უკვე გახდა საგარეო ბაზარზე მუშაობის ყველაზე მნიშვნელოვანი გზა. აშშ და იაპონური TNC-ები ამ გზით ყიდიან, შესაბამისად, მათ მიერ საზღვარგარეთ გაყიდული ყველა პროდუქტის 1/2 და 1/4.

ცხრილი 2 გვიჩვენებს საერთაშორისო კაპიტალის ნაკადების მასშტაბის დამახასიათებელ მონაცემებს.

ცხრილი 2. საერთაშორისო კაპიტალის ნაკადების მასშტაბი და გეოგრაფია (საგადასახდელო ბალანსის მონაცემების მიხედვით), მილიარდი დოლარი

რუსეთის მონაწილეობა კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობაში შესამჩნევია, მაგრამ ძალიან სპეციფიკური. როგორც კაპიტალის იმპორტიორი ქვეყანა, რუსეთი არის სასესხო კაპიტალის მნიშვნელოვანი ობიექტი, ძირითადად სახელმწიფო და საერთაშორისო ორგანიზაციებისგან. 90-იან წლებში. რუსეთმა რამდენიმე ათეული მილიარდი დოლარის სესხი მიიღო. ამასთან, სასესხო კაპიტალის დიდი წლიური შემოდინება ზრდის რუსეთის ვალს მსოფლიო საზოგადოების წინაშე ყველა შემდგომი შედეგით: მზარდი წლიური ვალის გადახდა, მრავალი სესხის „დაკავშირება“ საქონლის შეძენასთან კრედიტორ ქვეყნებში და ა.შ. 1999 წლის დასაწყისისთვის რუსეთის საგარეო ვალმა შეადგინა $141,5 მილიარდი და მასზე წლიურმა გადასახდელებმა ორნიშნა რიცხვის მიღწევა დაიწყო.

რაც შეეხება სამეწარმეო კაპიტალს, სახელმწიფო ორგანოების ყველა მცდელობის (უფრო სწორად, მიმართვის) მიუხედავად, მისი ყოფნა რუსეთში მცირეა: 1990-იან წლებში. ქვეყანაში დაახლოებით 10 მილიარდი დოლარის უცხოური სამეწარმეო ინვესტიცია განხორციელდა, ძირითადად პირდაპირი.

რუსეთი განსაკუთრებით დაინტერესებულია პირდაპირი ინვესტიციების შემოდინებით, რადგან ისინი არ ზრდის საგარეო ვალს (პირიქით, ხელს უწყობენ მისი დაფარვისთვის სახსრების მოპოვებას); უზრუნველყოს ეროვნული ეკონომიკის ეფექტიანი ინტეგრაცია მსოფლიო ეკონომიკაში სამრეწველო და სამეცნიერო და ტექნიკური თანამშრომლობით; ემსახურება ინვესტიციების წყაროს და წარმოების თანამედროვე საშუალებების სახით; გააცნოს შიდა მეწარმეებს მოწინავე ეკონომიკური გამოცდილება.

პოტენციურად, რუსეთი შეიძლება იყოს ერთ-ერთი წამყვანი გარდამავალი ეკონომიკა პირდაპირი ინვესტიციების თვალსაზრისით. ამას ხელს უწყობს მისი დიდი შიდა ბაზარი, შედარებით გამოცდილი და ამავე დროს იაფი მუშახელი, მნიშვნელოვანი სამეცნიერო და ტექნიკური პოტენციალი, უზარმაზარი ბუნებრივი რესურსები და ინფრასტრუქტურა, თუმცა არც ისე განვითარებული. თუმცა, ქვეყანაში სოციალურ-პოლიტიკური მდგომარეობა არასტაბილურია. ეკონომიკური კანონები ურთიერთგამომრიცხავია, ხშირად ექვემდებარება ცვლილებას. ეკონომიკის მაღალი კრიმინალიზაცია და ბიუროკრატიზაცია. არ არის სიცხადე საკუთრების უფლებებთან დაკავშირებით (პრივატიზებულ ობიექტებზე, მიწაზე), დიდია ზოგადად ეკონომიკური პოლიტიკის ძლიერი ცვლილებების ალბათობა. ქვეყნის ეკონომიკა გახანგრძლივებულ კრიზისშია, მაღალი ინფლაცია გრძელდება, გადასახადებისა და საინვესტიციო სტიმულირების დონე აშკარად არ არის ხელსაყრელი სამეწარმეო საქმიანობისთვის.

ყველა ეს მიზეზი გავლენას ახდენს ჩვენს ქვეყანაში საინვესტიციო კლიმატზე, რომელიც შეფასებულია, როგორც არც თუ ისე ხელსაყრელი.

დაგროვილი პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობა შეფასდა 1998 წლის დასაწყისში. ჩინეთში (ჰონკონგის გამოკლებით) 217 ​​მილიარდ დოლარად, უნგრეთსა და პოლონეთში - 16 მილიარდი, ხოლო რუსეთში - დაახლოებით 10 მილიარდი დოლარი.

რუსეთი არა მხოლოდ შემოაქვს, არამედ ექსპორტზეც ახდენს კაპიტალს, ძირითადად მისი ფრენის ფარგლებში. კაპიტალის ლეგალური გაქცევა ძირითადად ხდება რუსული კომერციული ბანკების უცხოური აქტივების ზრდის, უცხოური ფასიანი ქაღალდების შესყიდვისა და რუსეთში უცხოური ფულადი სახსრების შემოდინების სახით მისი მსურველებისთვის გასაყიდად. კაპიტალის უკანონო გაქცევა შედგება უცხოეთიდან არ გადარიცხული საექსპორტო შემოსავლებისგან და წინასწარ გადახდებისგან მიუღებელ იმპორტზე, კონტრაბანდულ ექსპორტზე, აგრეთვე ბარტერული ტრანზაქციებიდან ფორმალურად დაკარგული მოგებისგან. რუსეთიდან კაპიტალის წლიური ექსპორტი რამდენიმე ათეულ მილიარდ დოლარს შეადგენს, რაც მნიშვნელოვნად აღემატება ქვეყანაში კაპიტალის იმპორტს.

რუსეთიდან კაპიტალის ექსპორტის წამყვანი ფორმა 1991 - 1993 წლებში. იყო სასესხო კაპიტალის ექსპორტი ყოფილ საბჭოთა რესპუბლიკებში. რუსეთმა მათ სუბსიდირება გაუწია რუსეთის მთლიანი შიდა პროდუქტის დაახლოებით 8%-ის ოდენობით, ე.წ. ტექნიკური სესხებით რუსული საქონლის შესაძენად და მსოფლიო ფასებთან შედარებით მათი ფასების დაწევით. თუმცა, ბოლო წლებში სახელმწიფო სესხები მცირე იყო, მათი როლი იკისრა საწარმოების საექსპორტო კრედიტებმა, ასევე საქონლის მიწოდებამ დსთ-ს წევრ ქვეყნებში, რომლებიც ხშირად არ არის სრულად გადახდილი და გადაიქცევა ამ ვალებად. ქვეყნები რუსეთში.

სამეწარმეო კაპიტალის ექსპორტი რუსეთიდან შედარებით მცირეა. ეს ინვესტიციები ძირითადად განლაგებულია დასავლეთ ევროპაში საქონლისა და სერვისების სადისტრიბუციო ქსელის შესაქმნელად და ხშირად ოფშორული კომპანიების სახეს იღებს.

როგორც ჩანს, მომავალში ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკები შესაძლოა გახდეს ყველაზე მნიშვნელოვანი რეგიონი რუსული კაპიტალის განთავსებისთვის, რაც მათ განსაკუთრებულ როლს უკავშირდება ქვეყნის საგარეო ეკონომიკურ ურთიერთობებში. ამას ასევე შეუძლია ხელი შეუწყოს რუსეთის ყოფილი საბჭოთა რესპუბლიკების ვალის კაპიტალიზაციას, ე.ი. სავალო ვალდებულებების გაცვლა მათ ქონებაზე. თუმცა, ამჟამად დსთ-ს სხვა ქვეყნები არ არიან რუსული კაპიტალის ინვესტიციების ისეთი ობიექტი, როგორც მსოფლიოს ოფშორული ცენტრები, სადაც, შეფასებით, რამდენიმე ათეული მილიარდი დოლარის რუსული ინვესტიციაა განთავსებული. ყველა რუსული ინვესტიცია საზღვარგარეთ 200-300 მილიარდ დოლარად არის შეფასებული.

შესახებშიდა ეკონომიკაში უცხოური კაპიტალის დიდი შემოდინება 2005-2006 წლებში ბუნებრივია, წარმოშვა კითხვები ამ ფენომენის ეკონომიკურ არსზე და მის შედეგებზე რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკაზე, მის თეორიულ ახსნაზე.

კერძო კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის გასაანალიზებლად მივმართოთ რუსეთის ფედერაციის საგადამხდელო ბალანსის სტრუქტურას, რომელიც ბოლო წლებში ჩამოყალიბდა. რუსეთის საგადასახდელო ბალანსის ფინანსური ანგარიშის გამორჩეული თვისება გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნების საგადასახდელო ბალანსს შორის არის სესხებისა და სესხების მაღალი წილი მოზიდული უცხოური კაპიტალის სტრუქტურაში და ექსპორტის დაბალი შემოსავლის ფორმების მნიშვნელოვანი რაოდენობა. შიდა ინვესტიციების.

ამრიგად, 2003 წლიდან, რუსეთის ფედერაციის საგადასახდელო ბალანსის სტატისტიკის მიხედვით, შიდა ეკონომიკის კერძო სექტორის მიერ სესხებისა და სესხების სახით მოზიდული უცხოური კაპიტალის მოცულობა გაიზარდა ყველაზე მაღალი ტემპით. თუ 2003 წელს რუსეთის ეკონომიკის კერძო სექტორმა მიიზიდა 53,3 მილიარდი დოლარი. აშშ, შემდეგ 2005 წელს - უკვე 85,7 მილიარდი დოლარი. აშშ, ხოლო 2006 წლის I-III კვარტალისათვის - 58,3 მილიარდი დოლარი. ᲐᲨᲨ.

ამავდროულად, კაპიტალის მოზიდვის სხვა ფორმებმა ნაკლებად მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა რუსეთის ეკონომიკისთვის. კერძოდ, პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების შემოდინება რუსეთში საკმაოდ სტაბილური იყო 2004-2005 წლებში. (შესაბამისად 15,4 და 15,2 მლრდ აშშ დოლარის ოდენობით) და პირდაპირი ინვესტიციების რეალური შემოდინება რუსეთის ეკონომიკაში არაპროპორციულად მცირე იყო სასესხო კაპიტალის მოზიდვასთან შედარებით. 2006 წლის I-III კვარტალებში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების შემოდინების გარკვეული გაძლიერების მიუხედავად (25,5 მლრდ აშშ დოლარი), მათ სტრუქტურაში დარჩენილი რეინვესტირებული შემოსავლის მაღალი წილი (9,4 მლრდ აშშ დოლარი) არ გვაძლევს საშუალებას განიხილოს ეს ფორმა კაპიტალი. შემოდინება, როგორც სესხების რეალური ალტერნატივა. პორტფელის ინვესტიციებმა კიდევ უფრო ნაკლებად მნიშვნელოვანი როლი ითამაშა შიდა კერძო სექტორის მიერ კაპიტალის იმპორტის სტრუქტურაში. . მათი მოცულობა 2004-2005 წწ. მერყეობდა დაახლოებით 1 მილიარდ დოლარზე. ᲐᲨᲨ. გაზრდილი როლი შესამჩნევი გახდა მხოლოდ 2006 წლის I-III კვარტალებში (14,3 მლრდ აშშ დოლარი) არარეზიდენტების მიერ რუსული კომპანიების აქციების (10,0 მლრდ აშშ დოლარი) მზარდი შესყიდვების ფონზე.

გასული წლების განმავლობაში კერძო სექტორის მიერ რუსეთიდან კაპიტალის ექსპორტი კონსერვატიული სტრუქტურით ხასიათდებოდა. საზღვარგარეთ რუსული კერძო ინვესტიციების ძირითადი ფორმები იყო სესხებისა და სესხების გაცემა სხვადასხვა ფორმით, აგრეთვე სახსრების განთავსება მიმდინარე და სადეპოზიტო ანგარიშებზე საზღვარგარეთ. ამ ფორმებით კაპიტალის მთლიანმა ექსპორტმა 2005 წელს 18,2 მილიარდი დოლარი შეადგინა. აშშ, ხოლო 2006 წლის I-III კვარტალებში გაიზარდა 24,6 მილიარდ დოლარამდე. ᲐᲨᲨ. ამავდროულად, სასესხო კაპიტალის ექსპორტის სტრუქტურაში მნიშვნელოვანი წილი ეკავა უცხოეთში ადგილობრივი კომპანიებისა და ბანკების მიმდინარე ანგარიშებზე და დეპოზიტებზე ნაშთების ზრდას - უცხოეთში შიდა კაპიტალის განთავსების ყველაზე ნაკლებად მომგებიანი ფორმა. 2005 წელს მისმა მოცულობამ 4,3 მილიარდი დოლარი შეადგინა. აშშ, ხოლო 2006 წლის I-III კვარტალებში - 6,5 მილიარდი დოლარი. აშშ (ან გამოყოფილი კაპიტალის დაახლოებით მეოთხედი სესხის სახით).

პირდაპირი ინვესტიციების მოცულობა საზღვარგარეთ, 13,7 და 14,4 მილიარდი დოლარი 2005 წელს და 2006 წლის I-III კვარტალებში. შეერთებულმა შტატებმა, შესაბამისად, არ ითამაშა უპირატესი როლი კერძო რუსული კაპიტალის ექსპორტის სტრუქტურაში. დაბალი იყო საზღვარგარეთ რეზიდენტთა პორტფელის ინვესტიციების მოცულობაც (4,4 მლრდ აშშ დოლარი და 1,9 მლრდ აშშ დოლარი 2005 წელს და 2006 წლის I-III კვარტალებში, შესაბამისად). რუსული კაპიტალის ექსპორტის გამოხატული სპეციფიკა არის მისი ექსპორტის მუდმივად მაღალი წილი არარეგისტრირებული ფორმით. კაპიტალის გაქცევის ოდენობა, რომელიც შეიძლება შეფასდეს 2004-2005 წლებში. 32,2 და 39,0 მილიარდი დოლარის დონეზე. შეერთებულმა შტატებმა, შესაბამისად, შთანთქა მიმდინარე ანგარიშის ბალანსის მნიშვნელოვანი წილი (შესაბამისად, 55 და 47%) და გადააჭარბა კაპიტალის ექსპორტს ტრადიციული ფორმით - პირდაპირი და პორტფელის ინვესტიციებით, ასევე სესხებისა და სესხების სახით. მხოლოდ 2006 წელს დაიძლია კაპიტალის მასშტაბური გაქცევა (მისი მოცულობა I-III კვარტალებში შემცირდა 14,6 მილიარდ აშშ დოლარამდე, ანუ მიმდინარე ანგარიშის ბალანსის 20%-მდე). კერძო კაპიტალის იმპორტისა და ექსპორტის ერთეულების შედარება მოცემულია ცხრილში 3.

ცხრილი 3

2004-2005 წლებში რუსეთში კერძო კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ძირითადი ელემენტების დაჯგუფება, მილიარდი დოლარი. აშშ

რუსეთის ფედერაციაში იმპორტისა და კერძო კაპიტალის საზღვარგარეთ ექსპორტის მოტივების შეფასება უნდა დაიწყოს რუსეთში და მის ფარგლებს გარეთ ინვესტიციების შედარებითი მომგებიანობის შემოწმებით (იხ. ცხრილი 4). რუსეთში დაგროვილი უცხოური ინვესტიციების გათვალისწინებით, მათი მომსახურების ღირებულება 2005 წელს ყველაზე მაღალი იყო სააქციო კაპიტალის მიხედვით - დაახლოებით 11,5%, პორტფელის ინვესტიციებისა და სესხების სახით უცხოური კაპიტალის მომსახურების ღირებულებამ შეადგინა 1,7% და 4,0. %, შესაბამისად..

ცხრილი 4

რუსეთის ფედერაციის კერძო სექტორისთვის მოზიდული კაპიტალის მომსახურების ღირებულება და 2005 წელს საზღვარგარეთ ექსპორტირებული რუსული კაპიტალი, მილიარდი დოლარი. აშშ

2005 წელს დაფიქსირებული რუსული კაპიტალის შემოსავლების მნიშვნელოვანი ზრდა მხოლოდ ნაწილობრივ განპირობებული იყო რუსეთში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების ზრდით. ამრიგად, 2005 წელს რუსეთში უცხოური კაპიტალის პირდაპირი ინვესტიციების მოცულობის ზრდით 46,7 მილიარდი დოლარით. შეერთებულ შტატებში (ან 38%), იმავე წელს ინვესტიციის ამ ფორმით გადახდილი შემოსავლის ოდენობა წინა წელთან შედარებით 81%-ით გაიზარდა. გარკვეულწილად, გადახდილი შემოსავლის ზრდა განპირობებული იყო მსხვილი რუსული კომპანიების ქცევის ცვლილებით. ამ უკანასკნელმა გაზარდა დივიდენდების გადახდისთვის მიძღვნილი მოგების წილი, ნაწილობრივ იმის გამო, რომ სურვილი გაზარდოს მათი ბაზრის მიმზიდველობა შიდა ბაზარზე კაპიტალის კონცენტრაციისა და ცენტრალიზაციის პროცესში და მოემზადოს ფართომასშტაბიანი საწყისი საჯარო შეთავაზებებისთვის საზღვარგარეთ (IPO).

რუსი მსესხებლებისთვის პორტფელის ინვესტიციების სახით კაპიტალის მოზიდვის ღირებულება დაბალი იყო, ვიდრე მსგავსი მახასიათებლების კაპიტალის ღირებულება საერთაშორისო ბაზარზე, რაც განპირობებულია რუსული კომპანიების აქციების უპირატესობით ამ ტიპის ინვესტიციის სტრუქტურაში (დაახლოებით 89%), დივიდენდები, რომლებისთვისაც მნიშვნელოვნად განსხვავდება ზომით. უცხოური კაპიტალის მომსახურების ღირებულება სხვა ინვესტიციების სახით (რომლებშიც ჭარბობდა სასესხო კაპიტალი) ზოგადად შეესაბამებოდა საკრედიტო რესურსების ღირებულებას საერთაშორისო ბაზარზე. რუსეთში მოზიდული უცხოური კაპიტალის მომსახურების საშუალო ღირებულება პირობითად შეფასებულია 6,2%-ად.

როგორც მე-4 ცხრილიდან ირკვევა, საექსპორტო შიდა კაპიტალზე მიღებული შემოსავალი კაპიტალის სახით (6.2%) ძირითადად შეესაბამებოდა განვითარებული ქვეყნების რეალური სექტორის შემოსავლიანობის მაჩვენებელს, სადაც განთავსებული იყო პირდაპირი შიდა ინვესტიციების ძირითადი ნაწილი. პორტფელის ინვესტიციების გარკვეულწილად გადაჭარბებული ანაზღაურება, რომელშიც დომინირებს რეზიდენტების ინვესტიციები უცხოური ემიტენტების სავალო ფასიან ქაღალდებში (7.2%), ნაწილობრივ განპირობებულია ძირითადი აქტივის ნეგატიური გადაფასებით, ხოლო სხვა ფორმებით ექსპორტირებული შიდა კაპიტალის შედარებით დაბალი ღირებულება. (1,7%) ასოცირდება მათ სტრუქტურაში დაბალმოსავლიანი მიმდინარე და მოკლევადიანი საბადოების გაბატონებასთან. საზღვარგარეთ განთავსებულ შიდა კაპიტალზე შემოსავლის საშუალო დონე პირობითად შეფასებულია 4,6%, რაც შეადგენს 1,6 პ.წ. რუსეთში მოზიდული კაპიტალის მომსახურების ფარდობით ხარჯზე დაბალია. 2005 წელს კერძო სექტორის საინვესტიციო შემოსავლების უარყოფითმა ბალანსმა 17,7 მილიარდი დოლარი შეადგინა. აშშ, წინა წელთან შედარებით 70%-ზე მეტით გაიზარდა.

მოზიდული და ექსპორტირებული კაპიტალის მომსახურების ღირებულების ზემოაღნიშნული ანალიზიდან გამომდინარეობს, რომ რუსეთში და მის ფარგლებს გარეთ ინვესტიციების შედარებითი მომგებიანობა არ იყო ინვესტიციების მოძრაობის განმსაზღვრელი მოტივი. ამრიგად, რუსული კომპანიების სააქციო კაპიტალში ინვესტიციების ანაზღაურება მნიშვნელოვნად მაღალი იყო, ვიდრე შემოსავალი მსგავსი ინსტრუმენტებიდან საზღვარგარეთ, ხოლო რეზიდენტების ინვესტიციებმა აქტივებში სესხების, სესხების და დეპოზიტების სახით შეიძლება მოიტანოს მნიშვნელოვნად მაღალი ანაზღაურება, თუ განთავსდება შიდა. ბაზარი. რუსეთში მოზიდული კაპიტალის გამოყენების მიზნების ანალიზი არ იძლევა თეორიულ კონცეფციებთან მათი მკაცრი შესაბამისობის იდენტიფიცირებას. ამრიგად, 2005 წელს არასაფინანსო საწარმოების სექტორის მიერ მოზიდული სესხებისა და სესხების მოცულობიდან (70,8 მლრდ აშშ დოლარი), მათი უმეტესობა გამოიყენებოდა უცხოური კაპიტალის (27,4 მლრდ აშშ დოლარი) მომსახურებისა და ადრე აღებული ვალდებულებების დასაფარად. 29,9 მილიარდი აშშ დოლარი). ამრიგად, ნასესხები კაპიტალის ძირითადი ნაწილი გამოიყენებოდა არა რაიმე ეკონომიკური მიზნების განსახორციელებლად, არამედ ადრე აღებული ვალების დაფარვისა და მათი გამოყენებისთვის.

სტატისტიკის მიხედვით, 2005 წელს რუსული კომპანიების მიერ კაპიტალის აქტიური მოზიდვა არ გამოირჩეოდა შიდა ბიზნესის მნიშვნელოვანი გაფართოებით საერთაშორისო ბაზრებზე - 2005 წელს პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობამ დაახლოებით 13,7 მილიარდი დოლარი შეადგინა. აშშ – მოზიდული კაპიტალის გამოყენებაში მხოლოდ მცირე წილი ეკავა.

საინვესტიციო ხასიათის იმპორტირებული აღჭურვილობის შესაძენად ადგილობრივი კორპორაციების მიერ ნასესხები რესურსების გამოყენების შესამჩნევი ზრდა არ დაფიქსირებულა. მიუხედავად იმისა, რომ მანქანებისა და აღჭურვილობის იმპორტის ღირებულების ინდექსი 2005 წელს 2004 წელთან შედარებით 1,4-ჯერ გაიზარდა, ამ ზრდის მნიშვნელოვანი წილი დაკავშირებული იყო საყოფაცხოვრებო სამომხმარებლო ტექნიკის იმპორტის ზრდასთან. ეს დასკვნა დასტურდება, კერძოდ, 2005 წელს რუსული საწარმოების ძირითად კაპიტალში ინვესტიციების ზრდის ტემპის მცირე შემცირებით 10,7%-მდე (2004 წელს 11,7%), მიუხედავად პროდუქციის იმპორტის მნიშვნელოვანი ზრდისა, ღირებულების მაღალი წილით. დაემატა.

რეზიდენტების შედარებით დაბალი აქტივობა შიდა კაპიტალის ტრადიციულ ფორმებში ინვესტირებაში, კომპენსირდება ექსპორტის დიდი მოცულობით არარეგისტრირებული ფორმით - ექსპორტის შემოსავლების დროული დაბრუნება, ფიქტიური ოპერაციები ფასიანი ქაღალდებით და ა.შ. როგორც ზემოთ აღინიშნა, კაპიტალის გადინების მთლიანი მოცულობა, რომელიც შეიძლება იყოს ინტერპრეტაცია მიაღწია 39.0 მილიარდ დოლარს. ᲐᲨᲨ. კაპიტალის ექსპორტის მაქსიმალური მოცულობა არარეგისტრირებულ ფორმებში 1993 წლიდან შეიძლება შეფასდეს დაახლოებით 250-260 მილიარდ დოლარად. ᲐᲨᲨ. ასეთი შეფასება ზოგადად ეთანხმება რუსი ექსპერტების მოსაზრებებს, რომლებმაც შეისწავლეს ეს ფენომენი. ფაქტობრივად, ეს თანხები სახელმწიფო კონტროლის გარეშეა. შიდა ექსპორტის სტრუქტურის გათვალისწინებით, სავარაუდოა, რომ ამ რესურსების ძირითადი ნაწილი რჩება რეზიდენტების ან მათი წარმომადგენლების ანგარიშებზე არარეზიდენტ ბანკებში ან გარდაიქმნება სავაჭრო პარტნიორების დაკრედიტების სხვადასხვა ფორმებად და უძრავ ქონებაში ინვესტიციებად. დიდი ალბათობით შეგვიძლია დავასკვნათ, რომ ამ სახით ექსპორტირებული კაპიტალი, მისი „დისპერსიული“ და არალეგიტიმური ხასიათის გამო, პრაქტიკულად გამორიცხულია რუსული ზოგადეკონომიკური ამოცანების განხორციელებისგან.

უფრო მეტად, უცხოეთში რუსული ინვესტიციებისთვის გამოიყენება ნეოკეინზიური მიმართულების ახსნა-განმარტებები. მართლაც, საშინაო კაპიტალის ექსპორტის მნიშვნელოვანი წილი ნაკარნახევი იყო ინვესტიციების დივერსიფიკაციისა და უფრო საიმედო უცხოური ინსტრუმენტების ძიებით, რომლებიც ანაზღაურებენ შიდა ფინანსურ ბაზარზე ინვესტიციების მაღალ რისკებს.

ზოგადად, უნდა ვაღიაროთ, რომ რუსული ინვესტიციები საზღვარგარეთ იურიდიული ფორმით ძირითადად კონსერვატიული, მექანიკური ხასიათისაა. მათ ძირითად ნაწილს წარმოადგენს საბანკო სესხები და სესხები, ასევე ეკონომიკური შინაარსით ახლო ინვესტიციები - ნაშთები ტრანზაქციის ანგარიშებზე და დეპოზიტებზე არარეზიდენტ ბანკებში. ამ აქტივების წარმოშობა ძირითადად ეფუძნება საგადასახდელო ბალანსში საექსპორტო ოპერაციების აღრიცხვის მეთოდოლოგიურ პრინციპებს და არ არის დაკავშირებული ბანკებისა და არაფინანსური საწარმოების მიერ ამ რესურსების აქტიურ მართვასთან. რუსეთიდან კაპიტალის მიზანმიმართული ექსპორტის ერთ-ერთი მთავარი მოტივი არ არის ტრანსსასაზღვრო კაპიტალის ოპერაციების ეკონომიკური მიზანშეწონილობა, არამედ რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციისგან რესურსების ამოღების აუცილებლობა.

როგორც მე-5 ცხრილიდან ჩანს, რუსეთის ფედერაციაში პირდაპირი, პორტფელის და სხვა ინვესტიციების (224,5 მლრდ აშშ დოლარის ოდენობით) უარყოფითი პოზიციის მთლიანი მოცულობა ზომით დაახლოებით უტოლდებოდა პოზიციის დადებით მნიშვნელობას. კაპიტალის მოძრაობა არარეგისტრირებული ფორმებით (257 მილიარდი დოლარი). ეს ცხრილები ირიბად ადასტურებს ჰიპოთეზას კერძო სექტორის საკუთრებაში არსებული რუსული კაპიტალის მოძრაობის გენეზის შესახებ. მისი მნიშვნელოვანი ნაწილი, რომელიც ექსპორტირებულია უკანონო ფორმით, შემდგომში არარეზიდენტების ინვესტიციების სახით ბრუნდება რუსეთში. ამავდროულად, „გაქცეული“ აქტივების საზღვარგარეთ განთავსებიდან დაკარგულ შემოსავალს თან ახლავს რუსეთის ეკონომიკის მკაცრი მოთხოვნები იმპორტირებული („არარეზიდენტი“) კაპიტალის მომსახურებისთვის.

ცხრილი 5

რუსეთის ფედერაციის საინვესტიციო პოზიციის მთლიანი სტრუქტურა აქტივებისა და ვალდებულებების ტიპების მიხედვით 2006 წლის დასაწყისისთვის, მილიარდი დოლარი აშშ

დასკვნა, რომ უცხოეთიდან სესხებისა და სესხების სახით მოზიდული კაპიტალის მნიშვნელოვანი წილი რუსული წარმოშობისაა, ირიბად დასტურდება რუსეთში შემოტანილი კაპიტალის ქვეყნების განაწილებით. მისი უმეტესობა ხორციელდება ან გამარტივებული საგადასახადო რეჟიმის მქონე ქვეყნებისა და ქვეყნების - პოლიტიკური თავშესაფრის (ნიდერლანდები, დიდი ბრიტანეთი, ლუქსემბურგი) ან ოფშორული ზონების (კვიპროსი, ვირჯინიის კუნძულები) მეშვეობით - იხ. ნახ.6.

სურ.6. 2004 წელს რუსეთის ფედერაციაში მიმართული უცხოური ინვესტიციების ქვეყნის განაწილება

რუსეთში შემოტანილი კაპიტალის გარკვეული ნაწილის შიდა წარმოშობის სასარგებლოდ დამატებითი არგუმენტია მისი შემოდინების შედარება კაპიტალის გაქცევის დინამიკასთან. როგორც ნახ. 7-დან ჩანს, საკმაოდ მკაფიო კავშირია რუსული კაპიტალის გადინებასა და არარეზიდენტთა კაპიტალის შემოდინებას შორის სესხებისა და სესხების სახით. 2004 წელს სესხებისა და სესხების მოცულობაზე გაჟონვის სიჭარბე (რუსეთის ეკონომიკაში ინვესტიციების გაზრდილი რისკების გამო იუკოსის საქმესთან დაკავშირებით) კომპენსირებული იყო არარეზიდენტების უფრო დიდი ინვესტიციებით მომდევნო, 2005 წელს. გაჟონვასთან შედარებით.

ნახ.7. რუსული კაპიტალის გადინების დინამიკა და უცხოური ინვესტიციების შემოდინება სესხებისა და სესხების სახით, მლრდ. USA Enterprises

რუსეთის ფედერაციაში შიდა წარმოშობის უცხოური კაპიტალის იმპორტმა (ანუ განხორციელდა რუსი მფლობელების მიერ დაფუძნებული არარეზიდენტი კომპანიების სახელით) ამ უკანასკნელს, სრულიად ლეგალურად, საშუალებას აძლევდა საზღვარგარეთ დაებრუნებინა შიდა საწარმოების მიერ მიღებული მოგების მნიშვნელოვანი ნაწილი. აკონტროლებს მის მიერ. როგორც ნახ. არარეზიდენტებისთვის გადახდილი შემოსავლების თანაფარდობა მრეწველობაში ეკონომიკის მიერ 2002 წლიდან მიღებულ დაბალანსებულ ფინანსურ შედეგთან ახლოს იყო 50%-თან, 2003 წელს კი 90%-ს მიაღწია. ეს ირიბად ადასტურებს თეზისს, რომ რუსი მფლობელები, არარეზიდენტი კომპანიების მეშვეობით კაპიტალის მიწოდებით კონტროლირებად საწარმოებს, შემდგომში თავიანთი საქმიანობიდან მიღებული მოგების უმეტესი ნაწილი საზღვარგარეთ გადაიტანეს მოზიდულ კაპიტალზე პროცენტის, დივიდენდების და სხვა შემოსავლის საფარქვეშ.

თეორიული ვალიდობის თვალსაზრისით, უცხოელი ინვესტორების ქცევა რუსულ ბაზარზე უფრო ლოგიკური ჩანს. როგორც ზემოთ აღინიშნა, 2005 წელს რუსეთში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობამ 15,2 მილიარდი დოლარი შეადგინა. აშშ, 2004 წელთან შედარებით ოდნავ შემცირდა (15,4 მილიარდი აშშ დოლარი). 2006 წლის 1 იანვრის მდგომარეობით, რუსეთის ეკონომიკაში პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მთლიანმა მოცულობამ 169 მილიარდ დოლარს მიაღწია. ᲐᲨᲨ. როგორც ჩანს, ამ ინვესტიციების მხოლოდ ნაწილი შეიძლება მიეკუთვნოს კონკრეტულად უცხოურს.

საწვავის მრეწველობის საწარმოებში ინვესტიციების მნიშვნელოვანი წილი რუსი მფლობელების მიერ მათ მიერ შექმნილი არარეზიდენტი კომპანიების მეშვეობით განხორციელდა.

სურ.8. არარეზიდენტებისთვის გადახდილი შემოსავლის თანაფარდობის დინამიკა დაბალანსებულ ფინანსურ შედეგთან ინდუსტრიაში 1995-2005 წლებში.

იმ ვარაუდიდან გამომდინარე, რომ საწვავის ინდუსტრიაში მნიშვნელოვანი უცხოური ინვესტიცია ხორციელდება შიდა კაპიტალის წარმომადგენლების მიერ, შეიძლება ირიბად ვივარაუდოთ, რომ უცხოური ინვესტიციები კონცენტრირებულია ძირითადად მაღალი კაპიტალის ბრუნვის ინდუსტრიებში - ვაჭრობაში და საზოგადოებრივ კვებაში (32% მთლიანი ინვესტიციებიდან) და მცირე წილით არიან წარმოდგენილი ეკონომიკის სხვა სექტორებში (გარდა საწვავისა - 20%-ზე მეტი).

რუსეთში უცხოელი ინვესტორების ქცევის ტაქტიკა საკმაოდ ზუსტად ჯდება მარქსისტული და ნეოკლასიკური სკოლების მიერ შემოთავაზებულ მოტივებში. მართლაც, დონორ ქვეყნებში კაპიტალის გარკვეული ჭარბი რაოდენობა, ისევე როგორც მათი პროდუქტების ახალ, ტევად ბაზარზე პოპულარიზაციის აუცილებლობა, იწვევს არარეზიდენტებისგან კაპიტალის აქტიურ შემოდინებას რუსეთის ეკონომიკის სექტორებში, პირველ რიგში ორიენტირებულია სწრაფად მზარდ შეხვედრებზე. მომხმარებელთა მოთხოვნა.

დ. მილის და ნეოკლასიკური სკოლის სხვა მიმდევრების მიერ შემოთავაზებული მოტივები შეიძლება გამოყენებულ იქნას რუსეთის შემთხვევაში კაპიტალის მოძრაობის ასახსნელად შემდეგნაირად. ახალი ბაზრების „დაპყრობის“ აუცილებლობამ, მათზე მონოპოლიური პოზიციის მოპოვება, საბაჟო ბარიერების გადალახვა, წარმოების იაფი ფაქტორების შიდა ბაზარზე გამოყენება, აიძულა უცხოელი ინვესტორები აქტიურად გადასულიყვნენ რუსეთში პროდუქციის წარმოების ორგანიზებაზე, ამავდროულად კონტროლის მოპოვებაზე. კონკურენტ საწარმოებზე. არარეზიდენტების ინტერესის დადასტურება არა რეალურ ინვესტიციებში, არამედ რუსული ბიზნესის მენეჯმენტში მონაწილეობის მიღებაში არის ის, რომ კაპიტალის ძირითადი ნაწილი, რომელიც შემოვიდა შიდა ბაზარზე პირდაპირი ინვესტიციის სახით, მიმართული იყო მხოლოდ ნომინალურ გადანაწილებაზე. საკუთრების უფლება და არა უცხოური რესურსების რეალური ინვესტიცია შეძენილი საწარმოების ძირითადი კაპიტალის განახლებაში. ამრიგად, 2001 წლიდან 2005 წლამდე, რუსეთის ფედერაციაში ძირითადი აქტივები გაიზარდა მხოლოდ 3,3%-ით (და 1,2%-ითაც კი შემცირდა საქონლის მწარმოებელ ინდუსტრიებში), ხოლო პირდაპირი უცხოური ინვესტიციების მოცულობა გაიზარდა 5-ზე მეტჯერ.

ამავდროულად, უცხოელი ინვესტორების მიერ რუსულ კომპანიებში წილების აქტიური შეძენის შედეგად, 2005 წელს არარეზიდენტების სავარაუდო წილი ადგილობრივი კომპანიების კაპიტალში და სხვა კაპიტალში გაიზარდა 40-50%-მდე. ამრიგად, ზოგიერთ სექტორში შიდა ეკონომიკა მიუახლოვდა ეკონომიკური უსაფრთხოების ზღურბლს.

რუსეთის სამომხმარებლო საქონლის ბაზრის თანდათანობით გაჯერებისას, უცხოური ინვესტიციების ზრდის ტემპი რუსეთის ეკონომიკის სექტორებში, სადაც კაპიტალის ყველაზე მაღალი ბრუნვაა, რამდენადმე შენელდა აბსოლუტური მაჩვენებლებით. კერძოდ, კვების მრეწველობაში უცხოური ინვესტიციების მოცულობამ პიკს მიაღწია 2000 წელს - 1,8 მილიარდი დოლარი. აშშ-ში 2004 წლისთვის ის 0,97 მილიარდ დოლარამდე შემცირდა. ᲐᲨᲨ. რიგ სექტორებში, რომლებიც მიმზიდველია არარეზიდენტებისთვის, თუმცა ინვესტიციების მოცულობა გაიზარდა აბსოლუტური მაჩვენებლებით, საწვავის ინდუსტრიაში უცხოური ინვესტიციების მკვეთრი ზრდის ფონზე, იგი შედარებით შემცირდა. ამრიგად, არარეზიდენტების ინვესტიციების წილი ვაჭრობაში და საზოგადოებრივ კვებაში, პიკს მიაღწია 2002 წელს (44,5%), 2004 წლისთვის 32,1%-მდე შემცირდა.

უცხოელი ინვესტორების ქცევა რუსულ ინსტრუმენტებში პორტფელის ინვესტიციებთან მიმართებაში მეტწილად აიხსნება ნეოკეინზიური შეხედულებებით აქტივების დივერსიფიკაციის მიზნით ინვესტიციების მოტივების შესახებ. შიდა ბაზარზე კორპორატიულ ფინანსურ ინსტრუმენტებზე ფასების დინამიურმა ზრდამ, რუსეთის ფედერაციის სუვერენული რეიტინგების ზრდამ და ამ მხრივ მისთვის საკრედიტო ლიმიტების გაფართოებამ არარეზიდენტებს საშუალება მისცა გამოიყენონ შიდა სასესხო ფასიანი ქაღალდები დიდი მოცულობით აქტივების მართვაში. სტრატეგიები. შედეგად, 2005-2006 წწ. უცხოელი ინვესტორების შეღწევა გაძლიერდა არა მხოლოდ პირველი კლასის კორპორატიული ობლიგაციების ბაზარზე, არამედ შიდა ემიტენტების ინსტრუმენტების მეორე და მესამე ეშელონებშიც. 2005 წლის ბოლოსთვის რუსეთში პორტფელის ინვესტიციებმა კერძო სექტორის სავალო ფასიან ქაღალდებში ინვესტიციების სახით 14,4 მილიარდ დოლარს მიაღწია. ᲐᲨᲨ. შიდა კერძო სექტორის ობლიგაციების ბაზრის კაპიტალიზაციის მთლიანი მოცულობის შეფასების გათვალისწინებით (დაახლოებით 17,6 მილიარდი აშშ დოლარის ექვივალენტი), 2005 წელს რუსეთის კერძო სექტორის ემიტენტების სავალო ფასიან ქაღალდებში არარეზიდენტების ინვესტიციების წილმა მიაღწია დაახლოებით. 70-80%.

რუსეთთან მიმართებაში კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის სტრუქტურისა და მოტივაციის ანალიზი გვაძლევს არაერთი დასკვნის გამოტანის საშუალებას. უცხოური კაპიტალის მოძრაობის დინამიკა და სტრუქტურა დიდწილად ადასტურებს რუსულ ობიექტებში ინვესტირების ნეოკლასიკური თეორიის მართებულობას საბაჟო გადასახადების გვერდის ავლით და მოხმარების ადგილზე საქონლის წარმოების ორგანიზების მიზნით, აგრეთვე წარმოების ხარჯების მინიმუმამდე დაყვანისა და შემცირების მიზნით. პროდუქციის მომხმარებლამდე მიტანის დრო. ის რუსეთისთვის სამართლიანად უნდა იყოს აღიარებული და ეკონომისტების მიერ შემოთავაზებული მოტივაცია უცხოური კაპიტალის იმპორტისთვის ადგილობრივ ბაზარზე უცხოელთა მონოპოლიური გავლენის მოსაპოვებლად და შიდა მწარმოებლებისგან საბაზრო ნიშების „დაბრუნების“ მიზნით. შეუძლებელია არ აღინიშნოს რუსეთის ბაზარზე ნეოკეინზური იდეების თეორიული საფუძვლების დადასტურება შიდა ფინანსური ბაზრის ინსტრუმენტებში ინვესტიციების გამოყენების შესახებ უცხოური მოკლევადიანი კაპიტალის ინვესტიციების დივერსიფიკაციის მიზნით, ასევე მიზნებისთვის. ნაციონალურ ინვესტორთა ბაზრებზე შედარებით დაბალი მაჩვენებლების პირობებში მოგების მაქსიმიზაციის შესახებ (მარქსისტული სკოლა). და, სამწუხაროდ, მცირე მიზეზი არსებობს რუსეთის კაპიტალის იმპორტის ასახსნელად TNC-ების წარმოების ჯაჭვებში შიდა საწარმოების ჩართვის აუცილებლობით, ასევე პროდუქტის სასიცოცხლო ციკლის მოდელით.

როგორც ჩანს, რუსული კაპიტალის ექსპორტის მოტივების დასაბუთება დიდ თეორიულ პრობლემებს იწვევს. სტატისტიკური მონაცემებით, მისი შედარებით მცირე ნაწილი ექსპორტირებულია ტრადიციული ფორმებით, რისთვისაც ძირითადად გამოიყენება ნეოკეინზიური მოტივები - რუსული არაფინანსური საწარმოებისა და ბანკების აქტივების დივერსიფიკაცია საზღვარგარეთ პორტფელის ინვესტიციებში, სესხებსა და სესხებში განთავსებით. . ნეოკლასიკური სკოლის თეზისი, რომელიც ეფუძნება ვარაუდს, რომ მაცხოვრებლები ახორციელებენ პირდაპირ ინვესტიციებს, რათა დაიპყრონ საბაზრო ნიშები შიდა საქონლის გაყიდვების ჯაჭვებისთვის ახალ ბაზრებზე, ნაწილობრივ დადასტურებულია (ეს ეხება, პირველ რიგში, რუსული ნავთობის ინვესტიციებს. შეშფოთება საზღვარგარეთ გაყიდვებისა და სადისტრიბუციო ქსელების შეძენასთან დაკავშირებით). ამასთან, მისი რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციისგან გასვლის აუცილებლობა უნდა იქნას აღიარებული, როგორც უფრო მნიშვნელოვანი სტიმული შიდა კერძო კაპიტალის საზღვარგარეთ ექსპორტისთვის. ამავდროულად, განვითარებადი ქვეყნებიდან ეროვნული კაპიტალის გაქცევის კლასიკური სქემებისგან განსხვავებით, როდესაც რეზიდენტების მიერ ექსპორტირებული, ის "გაფანტულია" დასავლეთის ბაზრებზე, შიდა კაპიტალი რჩება ძლიერ კონცენტრირებული და ნაწილობრივ ბრუნდება რუსეთში შეცვლილი სახით. ფორმები - სესხები და სესხები, არარეზიდენტების პირდაპირი და პორტფელის ინვესტიციები, რომლებიც რეალურად მოქმედებენ ექსპორტირებული შიდა კაპიტალის მფლობელების სახელით.

ჩატარებული ანალიზი მოწმობს რუსეთის ეკონომიკის განვითარებისთვის კერძო კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის დაბალ (შეიძლება ითქვას დაბალ) ეფექტურობაზე. რუსეთის ფედერაციაში კაპიტალის მოძრაობის მნიშვნელოვანი ნაწილი განპირობებულია არაეკონომიკური მოტივებით - შიდა რესურსების უკანონო გატანა რუსეთის ფედერაციის იურისდიქციადან და მისი "დაბრუნება" უცხოური ინვესტიციების სახით, მოგების ლეგალური რეპატრიაციის მიზნით. კონტროლირებადი რუსული საწარმოების მიერ მიღებული. შედეგად, უცხოური ინვესტიციების ძირითადი ნაწილი არ გარდაიქმნება სამრეწველო დანიშნულების ინვესტიციებად, არ ხდება შიდა საწარმოების ძირითადი საშუალებების მოდერნიზება და ეკონომიკის ჩამორჩენილი სტრუქტურის კონსერვაცია. უფრო მეტიც, რუსული არაფინანსური ორგანიზაციების მიერ მიღებული მოგების მნიშვნელოვანი ნაწილის საზღვარგარეთ ექსპორტი რეალურად ართმევს ეკონომიკას გაფართოებული რეპროდუქციისთვის რესურსებს.

შიდა კაპიტალის ინტენსიურმა ექსპორტმა დაურეგისტრირებელი ფორმებით და მოზიდული უცხოური რესურსების არაეფექტურმა გამოყენებამ გამოიწვია რუსეთის ეკონომიკისთვის ვალის ტვირთის შექმნა, რომელსაც არ გააჩნია დაფარვის მდგრადი წყაროები. ჯერ კიდევ 2005 წელს, ადრე აღებული ვალდებულებების რეფინანსირება და მათი მომსახურება მოითხოვდა არასაფინანსო საწარმოების მიერ ახლად მოზიდული სესხებისა და სესხების მნიშვნელოვანი წილის გადანაწილებას. საშინაო ბაზარზე ფინანსური რესურსების გადანაწილების მექანიზმის არარსებობამ განაპირობა რუსეთის არაბუნებრივი სპეციალიზაცია კაპიტალის ექსპორტში, ეროვნული ეკონომიკის თითქმის ყველა სექტორის აშკარა კაპიტალიზაციით.

ჩვენი აზრით, რუსეთში მომწიფდა კერძო სექტორის საგარეო სესხების სახელმწიფო პროგრამის შემუშავების პრობლემა. ასეთი პროგრამა უნდა შეიცავდეს მითითებას შიდა ეკონომიკის მოდერნიზაციის უზრუნველსაყოფად საჭირო უცხოური ინვესტიციების სახეების, ვადების და მოცულობების შესახებ. პროგრამა შეიძლება ითვალისწინებდეს მოზიდული ინვესტიციების დაყოფას ინდუსტრიის მიხედვით და უზრუნველყოფილი უნდა იყოს კაპიტალის იმპორტის სახელმწიფო მხარდაჭერის ღონისძიებებით - კერძოდ, რუსი მსესხებლებისთვის უცხოური სესხების საპროცენტო განაკვეთების სუბსიდირება, სახელმწიფო გარანტიების უზრუნველყოფა და ა.შ. შიდა კაპიტალის ექსპორტი. შიდა ეკონომიკის ცალკეული სექტორები უნდა იყოს დაკავშირებული ინვესტორის ინდუსტრიის ძირითადი სახსრების მდგომარეობასთან და მისი პროდუქციით რუსული შიდა ბაზრის შევსებასთან. საწარმოს არასაკმარისი კაპიტალიზაციისა და პროდუქციის დეფიციტის შემთხვევაში შეიძლება დაწესდეს დამატებითი გადასახადი კაპიტალის ექსპორტიდან მიღებულ მის შემოსავალზე, ან დაწესდეს სავალდებულო კვოტა საწარმოს ინვესტიციების ადგილობრივ და უცხოურ შორის განაწილებისთვის. ბაზრები. ჩვენი აზრით, ამ ღონისძიებების მიღება საკმაოდ რეალისტურია, ვინაიდან კერძო სექტორის მიერ მოზიდული კაპიტალის მნიშვნელოვანი წილი სახელმწიფო მონაწილეობით კომპანიებზე მოდის - ე.ი. სუბიექტებზე, რომელთა ეკონომიკური გადაწყვეტილებები ამა თუ იმ გზით დამოკიდებულია საჯარო ხელისუფლებაზე.

ჩვენი აზრით, კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის სტრუქტურის სახელმწიფო რეგულირების ზომებს უნდა დაემატოს ფრთხილად მონიტორინგი, რაც საშუალებას მოგვცემს გამოვიტანოთ დასკვნები მისი შესაბამისობის შესახებ რუსეთის მაკროეკონომიკურ მიზნებთან. ასეთი მონიტორინგი უნდა მოიცავდეს:

1. რუსეთის ფედერაციის მიერ კაპიტალის ექსპორტისა და იმპორტის მომსახურების ღირებულების მახასიათებლების შედარება საერთაშორისო და შიდა ფინანსურ მაჩვენებლებთან.

2. ადრე აღებული ვალების მომსახურებისა და რეფინანსირებისათვის მოზიდული უცხოური რესურსების გამოყენების სტრუქტურა, შიდა წარმოების მოდერნიზაციაში ინვესტიციები და იმპორტირებული აღჭურვილობის შესყიდვა სამრეწველო მიზნებისათვის.

3. რუსული კომპანიების სააქციო კაპიტალში უცხოური კაპიტალის შეღწევის დონის ანალიზი და რუსეთის ფედერაციის ეკონომიკური უსაფრთხოების შენარჩუნების კონტროლი.

4. შიდა წარმოშობის მოზიდული უცხოური კაპიტალის მოცულობის და ადგილობრივი საწარმოების მოგებაზე ზეწოლის დონის განსაზღვრა, რომელიც დაკავშირებულია საზღვარგარეთ არარეზიდენტების მიერ შემოსავლების რეპატრიაციასთან.

ზომების ეს ნაკრები, ჩვენი აზრით, შესაძლებელს გახდის ბალანსის მიღწევას რუსეთის სახელმწიფო და კერძო ეკონომიკურ ინტერესებს შორის საგარეო და შიდა ინვესტიციების სფეროში, უზრუნველყოფს საერთაშორისო ბაზრებიდან მობილიზებული კაპიტალის ეფექტურ გამოყენებას, პროგრესული განვითარებისთვის. რუსეთის ეკონომიკა და შეამციროს შიდა ეკონომიკური პოტენციალის ათვისების რისკი.

კაპიტალის ექსპორტსა და იმპორტს ყველა ქვეყანა ახორციელებს, თუმცა განსხვავებული მასშტაბით. კაპიტალი ექსპორტირებული, იმპორტირებული და საზღვარგარეთ მოქმედებს კერძო და სახელმწიფო, ფულადი და სასაქონლო, მოკლევადიანი და გრძელვადიანი, სასესხო და ბიზნესის ფორმით. სამეწარმეო ფორმით ექსპორტირებული კაპიტალი წარმოდგენილია პორტფელისა და პირდაპირი ინვესტიციებით.

არსებობს კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის სხვადასხვა თეორიები, უპირველეს ყოვლისა, ეგრეთ წოდებული ტრადიციული: ნეოკლასიკური, ნეოკეინზური, მარქსისტული. განსაკუთრებული ადგილი უჭირავს TNC-ების ცნებებს, რადგან ისინი დიდ ყურადღებას აქცევენ სამეწარმეო ინვესტიციების მოდელებს.

პირდაპირი ინვესტიციის მომზადებისა და განხორციელების მექანიზმი ეფუძნება პროექტის ანალიზს, მაგრამ აქვს საკუთარი მახასიათებლები. უცხოეთში რუსული კაპიტალის მქონე ფირმებისა და კომპანიების შექმნა ლოგიკური ნაბიჯი იყო საგარეო ბაზრების განვითარებაში.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა, რომელსაც წამყვანი ადგილი უკავია საერთაშორისო ეკონომიკურ ურთიერთობებში, დიდ გავლენას ახდენს მსოფლიო ეკონომიკაზე.

ეს ხელს უწყობს მსოფლიო ეკონომიკის ზრდას. კაპიტალი კვეთს საზღვრებს გლობალური მასშტაბით მისი გამოყენებისა და ზრდისთვის ხელსაყრელი ტერიტორიების ძიებაში. ქვეყნების უმეტესობისთვის უცხოური ინვესტიციების შემოდინება ხელს უწყობს პროდუქტიული კაპიტალის ნაკლებობის პრობლემის გადაჭრას, ზრდის საინვესტიციო შესაძლებლობებს და აჩქარებს ეკონომიკურ ზრდას. ის ასევე აძლიერებს შრომის საერთაშორისო დანაწილებას და საერთაშორისო თანამშრომლობას.

კაპიტალის ექსპორტი ერთ-ერთი უმნიშვნელოვანესი პირობაა შრომის საერთაშორისო დანაწილების ჩამოყალიბებისა და განვითარებისათვის. ქვეყნებს შორის კაპიტალის ურთიერთშეღწევა აძლიერებს ეკონომიკურ კავშირებს და მათ შორის თანამშრომლობას.

მსოფლიო ეკონომიკის განვითარებაში მასტიმულირებელ როლს თამაშობს, კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა იწვევს სხვადასხვა შედეგებს კაპიტალის ექსპორტიორ და იმპორტიორ ქვეყნებზე. კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის შედეგები გავლენას ახდენს კონკრეტული ქვეყნის სოციალურ-ეკონომიკურ და პოლიტიკურ მიზნებზე. ბუნებრივია, ისინი განსხვავდებიან განვითარებული და განუვითარებელი ქვეყნებისთვის, ასევე გარდამავალი ეკონომიკის მქონე ქვეყნებისთვის. თუმცა, ნებისმიერ შემთხვევაში, არ შეიძლება დაეყრდნო მხოლოდ პოზიტიური ფაქტორების გამოყენების შესაძლებლობას, უარყოფით შედეგებს. საჯარო პოლიტიკამ უნდა ეძებოს კომპრომისები, ხაზს უსვამს პრიორიტეტულ ფაქტორებს ისეთ რთულ და საკამათო პროცესში, როგორიცაა კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაცია.

რუსეთში საინვესტიციო კლიმატი უმჯობესდება. რუსეთი საკმაოდ დამახასიათებლად მონაწილეობს კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობაში. აქტიურად შემოაქვს სასესხო კაპიტალი და სუსტად - სამეწარმეო. ამავდროულად, რუსეთს ახასიათებს დიდი კაპიტალის გაქცევა. ბოლო დროს კაპიტალის გაქცევის მასშტაბები შენელდა და რუსეთის საინვესტიციო რეიტინგის გაუმჯობესებამ დადებითი გავლენა უნდა მოახდინოს რუსეთში კერძო ინვესტიციების ზრდაზე.

მთავარი პარამეტრი, რომელზეც სახელმწიფოს შეუძლია გარკვეულწილად გავლენა მოახდინოს, არის საინვესტიციო მოთხოვნა. ეს არის საქონელზე ეფექტური მოთხოვნის ანალოგი, მხოლოდ ამ შემთხვევაში მოთხოვნა არის ფულზე, სანაცვლოდ კი წარმოდგენილია საინვესტიციო წინადადება - საინვესტიციო პროდუქტი, რომლის გაყიდვა ინვესტორს საშუალებას მისცემს მიიღოს კაპიტალის მოგება ინვესტირებული სახსრებიდან. . საბიუჯეტო სახსრები ძირითადად გამოიყენება ფედერალური და რეგიონული საინვესტიციო პროგრამების განსახორციელებლად.

მონაცემთა ანალიზი აჩვენებს, რომ საინვესტიციო აქტივობის შემცირების დაძლევის მიუხედავად, ეკონომიკის უმეტეს სექტორებში ვითარება კვლავ მძიმეა. ეკონომიკის ცალკეული სექტორების განვითარებაში ინვესტიციების მიმდინარე შემცირება უარყოფითად აისახება ძირითადი საშუალებების ასაკობრივ სტრუქტურაზე. საჭიროა ინვესტიციების მოძიება, კერძო, უცხოელი ინვესტორების მოზიდვა.

1. ეკონომიკა / ჟურავლევა გ.პ. -მ.: ეკონომისტი, 2006 წ

2. ეკონომიკური თეორიის კურსი: სახელმძღვანელო / რედ. მ.ნ. ჩეპურინა, ე.ა. კისელევა. - კიროვი: ASA, 2005 წ

3. საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობები: ლექციების კურსი / სემენოვი კ.ა. -მ., 2002 წ

4. საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობები: სახელმძღვანელო / Noskova I.Ya., Maksimova L.M. -მ., 2003 წ

5. მსოფლიო ეკონომიკა: სახელმძღვანელო / რედაქტორი ა.ს. ბულატოვი. -მ.: ეკონომისტი, 2005 წ.

6. მსოფლიო ეკონომიკა და საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობები დღევანდელ ეტაპზე: სახელმძღვანელო / სერგეევი პ.ვ. - მ.: ახალი ადვოკატი, 2002 წ

7. საერთაშორისო ეკონომიკა / Mikhailushkin A.I., Shimko P.D. -მ.: უმაღლესი სკოლა, 2002 წ

8. ეკონომიკური თეორია / სედოვი ვ.ვ. -მ., 2003 წ

9. საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობები: სახელმძღვანელო / რედ. ი.პ. ფამინსკი. - მ.: ეკონომისტი, 2004 წ

10. რუსეთის სტატისტიკური წელიწდეული

თანამედროვე მსოფლიო ეკონომიკის ერთ-ერთი დამახასიათებელი ფენომენი არის კაპიტალის მოძრაობა ქვეყნებს შორის.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა ეფუძნება მის საერთაშორისო დაყოფას, როგორც წარმოების ერთ-ერთ ფაქტორს - კაპიტალის ისტორიულად ჩამოყალიბებულ ან შეძენილ კონცენტრაციას სხვადასხვა ქვეყანაში, რაც წინაპირობაა მათ მიერ გარკვეული საქონლის წარმოებისთვის, ეკონომიკურად უფრო ეფექტური ვიდრე სხვა ქვეყნებში. ქვეყნები.

კაპიტალის საერთაშორისო დაყოფა გამოიხატება არა მხოლოდ საქონლის წარმოებისთვის საჭირო მატერიალური რესურსების დაგროვილი მარაგებით ქვეყნების სხვადასხვა მიწოდებაში, არამედ ისტორიულ ტრადიციებში და წარმოების გამოცდილებაში, სასაქონლო წარმოების განვითარების დონეებში და საბაზრო მექანიზმებში. ასევე უბრალოდ ფულადი და სხვა ფინანსური რესურსები. საკმარისი დანაზოგი (კაპიტალი ნაღდი ფულით) ინვესტიციების და წარმოების გაფართოების აუცილებელი წინაპირობაა.

კაპიტალი- ეს არის თვითმზარდი ღირებულება, რომელიც არის პროდუქტიული და ფულადი ფორმით.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა (მიგრაცია).- ერთი ქვეყნის იურიდიული და ფიზიკური პირების საკუთრებაში არსებული კაპიტალის გადაცემა სხვა ქვეყნებში მოგების (შემოსავლის) მიღების, უცხოურ ეკონომიკაში პოზიციების გასაძლიერებლად, ბაზრებისა და რესურსებისთვის ბრძოლის მიზნით.

კაპიტალის ნაკადიმნიშვნელოვნად განსხვავდება საქონლის გადაადგილება:

საგარეო ვაჭრობა დაყვანილია საქონლის გაცვლაზე, როგორც გამოყენების ღირებულების.

კაპიტალის ექსპორტი არის კაპიტალის ნაწილის ამოღება მოცემულ ქვეყანაში ეროვნული მიმოქცევიდან და მისი სასაქონლო ან ფულადი სახით გადატანა სხვა ქვეყნის წარმოების პროცესში და მიმოქცევაში.

თავდაპირველად კაპიტალის ექსპორტი თავისებური იყო მცირე რაოდენობის ინდუსტრიული ქვეყნებისთვის. ახლა კაპიტალის ექსპორტის პროცესი ხდება ნებისმიერი წარმატებით განვითარებადი ქვეყნის ფუნქცია. კაპიტალის ექსპორტს ახორციელებენ წამყვანი ქვეყნები და საშუალოდ განვითარებული და განვითარებადი ქვეყნები. განსაკუთრებით NIS. კაპიტალის გადინების მიზეზიარის კაპიტალის ფარდობითი სიჭარბე მოცემულ ქვეყანაში, მისი ზედმეტად დაგროვება.

მათგან ყველაზე მნიშვნელოვანია:

1) შეუსაბამობა კაპიტალზე მოთხოვნასა და მის მიწოდებას შორის მსოფლიო ეკონომიკის სხვადასხვა ნაწილში;

2) ადგილობრივი სასაქონლო ბაზრების განვითარების შესაძლებლობა;

3) ყოფნა იმ ქვეყნებში, სადაც ხდება კაპიტალის ექსპორტი, იაფი ნედლეული და შრომა;

4) სტაბილური პოლიტიკური გარემო და ზოგადად ხელსაყრელი საინვესტიციო კლიმატი მასპინძელ ქვეყანაში, შეღავათიანი საინვესტიციო რეჟიმი სპეციალურ ეკონომიკურ ზონებში;

5) დაბალი ეკოლოგიური სტანდარტები მასპინძელ ქვეყანაში, ვიდრე დედაქალაქის დონორ ქვეყანაში;

6) მესამე ქვეყნების ბაზრებზე შემოვლითი გზით შეღწევის სურვილი, რომლებმაც დააწესეს მაღალი სატარიფო ან არასატარიფო შეზღუდვები კონკრეტული საერთაშორისო კორპორაციის პროდუქტებზე.

ფაქტორები, კაპიტალის ექსპორტის ხელშეწყობა და მისი სტიმულირება:

1) ეროვნული ეკონომიკების მზარდი ურთიერთდაკავშირება და ურთიერთდაკავშირება;

2) საერთაშორისო სამრეწველო თანამშრომლობა;

3) ინდუსტრიული ქვეყნების ეკონომიკური პოლიტიკა, რომლებიც ცდილობენ უცხოური კაპიტალის მოზიდვით მნიშვნელოვანი ბიძგი მისცეს მათ ეკონომიკურ განვითარებას;

4) მნიშვნელოვანი სტიმულატორები არიან საერთაშორისო ფინანსური ორგანიზაციები, რომლებიც ხელმძღვანელობენ და არეგულირებენ კაპიტალის მოძრაობას;

5) საერთაშორისო ხელშეკრულება ქვეყნებს შორის შემოსავლისა და კაპიტალის ორმაგი დაბეგვრის თავიდან აცილების შესახებ, ხელს უწყობს ვაჭრობის, სამეცნიერო და ტექნიკური თანამშრომლობის განვითარებას.

საგნები კაპიტალის მოძრაობა მსოფლიო ეკონომიკაში და მისი წარმოშობის წყაროებია:

2) სახელმწიფო, საერთაშორისო ეკონომიკური და ფინანსური ორგანიზაციები.

კაპიტალის მოძრაობა, მისი გამოყენება ხორციელდება შემდეგი ფორმებით:

1. წარმოშობის წყაროების მიხედვით მსოფლიო ბაზარზე მოძრავი კაპიტალი იყოფა ოფიციალურიდა კერძო.

- ოფიციალური (სახელმწიფო) კაპიტალი - სახელმწიფო ბიუჯეტიდან საზღვარგარეთ გადარიცხული ან საზღვარგარეთიდან მიღებული მთავრობების გადაწყვეტილებით, აგრეთვე სამთავრობათაშორისო ორგანიზაციების გადაწყვეტილებით.

ოფიციალური კაპიტალის წყაროა სახელმწიფო ბიუჯეტი, ანუ, საბოლოო ჯამში, გადასახადის გადამხდელთა ფული.

ამიტომ, ასეთი კაპიტალის საზღვარგარეთ გადაადგილების შესახებ გადაწყვეტილებებს მთავრობა და წარმომადგენლობითი ორგანოები (პარლამენტი) ერთობლივად იღებენ.

ოფიციალურად ითვლება ასევე კაპიტალი, რომელსაც მართავს საერთაშორისო ორგანიზაციები მათი წევრების სახელით (სესხები IMF-დან, მსოფლიო ბანკიდან, გაეროს ხარჯები მშვიდობის შესანარჩუნებლად და ა.შ.)

- კერძო (არასახელმწიფო) კაპიტალი - კერძო კომპანიების, ბანკების და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების საშუალებები, რომლებიც გადაცემულია ან საზღვარგარეთიდან მიღებულია მათი მმართველი ორგანოებისა და მათი გაერთიანებების გადაწყვეტილებით.

ამ კაპიტალის წარმოშობის წყაროა კერძო ფირმების სახსრები, რომლებიც არ უკავშირდება სახელმწიფო ბიუჯეტს.

მაგრამ, მიუხედავად ფირმების შედარებითი ავტონომიისა მათი კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას, მთავრობა ჩვეულებრივ იტოვებს უფლებას მოაწესრიგოს და გააკონტროლოს იგი.

2. გამოყენების ბუნებიდან გამომდინარე, არსებობს:

- სამეწარმეო კაპიტალი - სახსრები, რომლებიც პირდაპირ ან ირიბად ინვესტირდება წარმოებაში მოგების მიღების მიზნით.

კერძო კაპიტალი უფრო ხშირად გამოიყენება როგორც სამეწარმეო კაპიტალი.

- სასესხო კაპიტალი - სესხზე გაცემული სახსრები პროცენტის მიღების მიზნით.

საერთაშორისო მასშტაბით, ოფიციალური კაპიტალი საჯარო წყაროებიდან ძირითადად გამოიყენება სასესხო კაპიტალად.

3. ინვესტიციის პერიოდის მიხედვით, არსებობს:

- საშუალოვადიანი და გრძელვადიანი კაპიტალი - კაპიტალის ინვესტიციები 1 წელზე მეტი ვადით.

სამეწარმეო კაპიტალის ყველა ინვესტიცია პირდაპირი და პორტფელის ინვესტიციების სახით, როგორც წესი, გრძელვადიანია.

- მოკლევადიანი კაპიტალი - კაპიტალის ინვესტიციები 1 წელზე ნაკლები ვადით.

4. კაპიტალის ინვესტიციის მიზნიდან გამომდინარე, არსებობს:

- პირდაპირი ინვესტიციები(პირდაპირი ინვესტიციები) - კაპიტალის ინვესტიციები სამრეწველო, სავაჭრო და სხვა საწარმოებში მათი მართვის მიზნით.

ისინი ქმნიან მსოფლიო ბაზარზე საერთაშორისო კორპორაციების დომინირების საფუძველს. უცხოური ინვესტიციების განაწილება ქვეყნებისა და მრეწველობის მიხედვით დიდწილად განსაზღვრავს თანამედროვე მსოფლიო ეკონომიკის სტრუქტურას, მსოფლიო ეკონომიკის ცალკეულ ნაწილებს შორის ურთიერთობას.

- პორტფელის ინვესტიცია(პორტფოლიო ინვესტიციები) – კაპიტალის ინვესტიცია უცხოურ ფასიან ქაღალდებში, რომელიც არ აძლევს ინვესტორს საინვესტიციო ობიექტზე რეალური კონტროლის უფლებას.

ასეთი ინვესტიციები ასევე ძირითადად ეფუძნება კერძო სამეწარმეო კაპიტალს, თუმცა სახელმწიფო ხშირად ახორციელებს საკუთარ გამოშვებას და ყიდულობს უცხოურ ფასიან ქაღალდებს.

- საერთაშორისო სესხები- სასესხო კაპიტალის გაცემა დაფარვის, გადაუდებლობისა და გადახდის პრინციპებზე დაყრდნობით.

- ეკონომიკური დახმარება- უსასყიდლოდ და შეღავათიანი სესხების სახით (უპროცენტო, დაბალპროცენტიანი).

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის ის ფორმები, რომლებიც აღიარებულია თითოეული კონკრეტული ქვეყნის მიერ, ჩვეულებრივ, მასშია ჩამოყალიბებული საინვესტიციო და საბანკო კანონმდებლობა.

სხვადასხვა ფორმით კაპიტალის მოზიდვის შედარებით უპირატესობის შედარებისას ხაზგასმით უნდა აღინიშნოს, რომ პირდაპირ ინვესტიციას აქვს მთელი რიგი უპირატესობები.

Პირველ რიგში:

1) გააქტიურებულია კერძო სექტორის საქმიანობა,

2) უცხოურ ბაზრებზე წვდომის გაფართოება,

3) გაადვილებულია ხელმისაწვდომობა ახალ ტექნოლოგიებზე და მართვის მეთოდებზე.

ამ შემთხვევაში, უფრო სავარაუდოა, რომ მოგება განხორციელდება ქვეყნის შიგნით რეინვესტირებაზე, ვიდრე ექსპორტზე სამშობლოში.

გარდა ამისა:

4) სამეწარმეო კაპიტალის შემოდინება არ ზრდის საგარეო ვალის ოდენობას.

მსოფლიო პრაქტიკაში კაპიტალის მოძრაობა მნიშვნელოვნად განსხვავდება უცხოური ინვესტიციებისგან.

კაპიტალის მოძრაობაშეიცავს: გადახდის ქვითრებს უცხოელ პარტნიორებთან ტრანზაქციებზე, სესხების გაცემაზე და ა.შ.

ქვეშ უცხოური ინვესტიციაიგულისხმება, როგორც კაპიტალის მოძრაობა, რომელიც მიზნად ისახავს კაპიტალის მიმღებ ქვეყანაში კომპანიის კონტროლის დამყარებას და მონაწილეობას.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა წამყვან ადგილს იკავებს საერთაშორისო ეკონომიკურ ურთიერთობებში, უდიდესი გავლენა აქვს მსოფლიო ეკონომიკაზე:

1) ხელს უწყობს მსოფლიო ეკონომიკის ზრდას;

2) აღრმავებს შრომის საერთაშორისო დანაწილებას და საერთაშორისო თანამშრომლობას;

3) ზრდის საერთაშორისო კორპორაციების ფილიალებს შორის ქვეყნებს შორის, შუალედური პროდუქტების ჩათვლით, ორმხრივი ვაჭრობის მოცულობას, რაც ხელს უწყობს მსოფლიო ვაჭრობის განვითარებას.

შედეგიქვეყნებისთვის კაპიტალის ექსპორტი, არის კაპიტალის საზღვარგარეთ ექსპორტი უცხოური ინვესტიციების ადეკვატური მოზიდვის გარეშე, რაც იწვევს ექსპორტიორი ქვეყნების ეკონომიკური განვითარების შენელებას.

კაპიტალის ექსპორტი უარყოფითად მოქმედებს ექსპორტიორ ქვეყანაში დასაქმების დონეზე, ხოლო კაპიტალის საზღვარგარეთ მოძრაობა უარყოფითად მოქმედებს ქვეყნის საგადამხდელო ბალანსზე.

ქვეყნებისთვის, რომლებიც იმპორტირებენ კაპიტალს, დადებითი შედეგები შეიძლება იყოს შემდეგი:

1) კაპიტალის რეგულირებადი იმპორტი (ხელს უწყობს კაპიტალის მიმღები ქვეყნის ეკონომიკურ ზრდას);

2) მოზიდული კაპიტალი (ქმნის ახალ სამუშაო ადგილებს);

3) უცხოური კაპიტალი (მოაქვს ახალი ტექნოლოგიები);

4) ეფექტური მართვა (ხელს უწყობს ქვეყანაში სამეცნიერო და ტექნოლოგიური პროგრესის დაჩქარებას);

5) კაპიტალის შემოდინება (ხელს უწყობს მიმღები ქვეყნის საგადასახდელო ბალანსის გაუმჯობესებას).

ასევე არსებობს უცხოური კაპიტალის მოზიდვის უარყოფითი შედეგები:

1) უცხოური კაპიტალის შემოდინება ანაცვლებს ადგილობრივ კაპიტალს ან სარგებლობს მისი უმოქმედობით და განდევნის მას მომგებიანი ინდუსტრიებიდან;

2) კაპიტალის უკონტროლო იმპორტს შეიძლება ახლდეს გარემოს დაბინძურება;

3) კაპიტალის იმპორტი ხშირად ასოცირდება საქონლის მიმღები ქვეყნის ბაზარზე შესვლასთან, რომელმაც უკვე გაიარა თავისი სასიცოცხლო ციკლი, ასევე შეწყვეტილია გამოვლენილი უხარისხო თვისებების გამო;

4) სასესხო კაპიტალის იმპორტი იწვევს ქვეყნის საგარეო ვალის ზრდას;

5) საერთაშორისო კორპორაციების მიერ სატრანსფერო ფასების გამოყენება იწვევს მიმღები ქვეყნის ზარალს საგადასახადო შემოსავლებში და საბაჟო მოსაკრებლებში.

კაპიტალის ნაკადის მაკრო დონე- კაპიტალის სახელმწიფოთაშორისი გადაცემა. სტატისტიკურად ის აისახება ქვეყნების საგადამხდელო ბალანსზე.

კაპიტალის მოძრაობის მიკრო დონე- კაპიტალის მოძრაობა საერთაშორისო კომპანიებში შიდაკორპორატიული არხებით.

მოგეხსენებათ, ეკონომიკის სფეროში საერთაშორისო ურთიერთობებს მრავალი ფორმა აქვს და მათი ინტერპრეტაცია მხოლოდ საქონლის გაყიდვის ურთიერთობებად, რომლის დროსაც ისინი არასწორად კვეთენ, არასწორია. სპეციალისტები განსაზღვრავენ საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების სამიდან რვა ფორმას, ხოლო კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა საერთაშორისო ეკონომიკური თანამშრომლობის ერთ-ერთი ყველაზე მნიშვნელოვანი ფორმაა. ამის შესახებ დაწვრილებით ამ სტატიაში მოგიყვებით.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა (IMC) არის ობიექტური ეკონომიკური პროცესი. ამ მოძრაობის მიზეზი არის სხვაობა კაპიტალის უკუგებას შორის სხვადასხვა ქვეყანაში. არსებითად, კაპიტალი არის იგივე რესურსი, როგორც დანარჩენი, თუმცა, მისი ფასი გამოიხატება არა ფულადი თვალსაზრისით, არამედ პროცენტულად, რაც მისმა ინვესტიციამ შეიძლება მოიტანოს. ამრიგად, ადრე თუ გვიან, გროვდება კაპიტალის ის რაოდენობა, რომლითაც საპროცენტო განაკვეთები აღარ აკმაყოფილებს მის მფლობელებს. ამ შემთხვევაში ისინი იწყებენ ყურებას ნაკლებად განვითარებული ქვეყნებისკენ, რომელთა ბაზრებზეც არის ამ რესურსის მნიშვნელოვანი დეფიციტი, რაც იმას ნიშნავს, რომ ინვესტიციების ანაზღაურება მნიშვნელოვნად მაღალი იქნება.

საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობის ძირითადი ფორმები:

1) სამეწარმეო კაპიტალის ექსპორტი. იგი ხორციელდება საზღვარგარეთ პორტფელის (პორტფელის) ან პირდაპირი (პირდაპირი) ინვესტიციების სახით. ამ ტიპის ინვესტიციებს შორის ფუნდამენტური განსხვავება ისაა, რომ პირდაპირი ინვესტიციები მიმართულია საწარმოს მართვის უფლების მოპოვებაზე, ხოლო პორტფელის ინვესტიციები მიმართულია მხოლოდ დივიდენდების მიღებაზე ან აქციების ფასებში სხვაობაზე თამაშის მიზნით;

2) ექსპორტი სამეწარმეო კაპიტალის ექსპორტის მსგავსია, მაგრამ მხოლოდ იმ განსხვავებით, რომ ამ შემთხვევაში ნასესხები რესურსების გამოყენების ყველა საკომისიო (საპროცენტო განაკვეთის სახით), გადაუდებლობა, ძირითადი თანხის დაფარვა და არსებობა. დაცულია გირავნობა ან გარანტია;

3) დახმარება. ეს არის ფინანსური სარგებლის უსასყიდლო გადაცემა ან მსესხებლების ვალების პატიება (ლონდონი ეხება კერძო ვალს, ხოლო პარიზის კრედიტორთა კლუბი - სახელმწიფო ვალს).

აღსანიშნავია, რომ ნებისმიერი ქვეყანა მოქმედებს როგორც კაპიტალის როგორც ექსპორტიორი, ასევე იმპორტიორი. გამონაკლისი არც რუსეთია კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობაში. ამრიგად, ბევრი კომპანია ინვესტირებას ახდენს საკუთარ ქვეყანაში ახალი საწარმოო ობიექტების შესაქმნელად (გასაოცარი მაგალითია ავტომწარმოებლები, რომლებიც ინვესტიციებს ახორციელებენ რუსეთის ფედერაციაში საკუთარი ქარხნების შექმნაში). ამავდროულად, ჩვენი მაცხოვრებლები ინვესტიციებს სხვა ქვეყნებშიც აკეთებენ (მაგალითად, გაზპრომი, რომელიც ავითარებს ინფრასტრუქტურას იმ ქვეყნებში, რომლებზეც გადის სატრანზიტო ნაკადები).

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა არ არის მხოლოდ ფინანსური და სხვა რესურსების მოძრაობა სხვადასხვა ქვეყნებს შორის. ეს არის მძლავრი ავტომატური მარეგულირებელი, რომლის წყალობითაც ქვეყნების ეკონომიკური განვითარების დონეები გათანაბრებულია და ამ მარეგულირებელს ააქტიურებს სხვა არაფერი, თუ არა კონკრეტული სახელმწიფოს კაპიტალის რესურსების ბაზრებზე არსებული ვითარება. კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა შესაძლებელს ხდის განვითარების უფრო დაბალი დონის მქონე ქვეყნებს იპოვონ ინვესტორები, რომლებიც მზად იქნებიან ინვესტიციები განახორციელონ მაღალი რისკის მქონე პროექტებში (პოლიტიკური არასტაბილურობის, კანონმდებლობის არასრულყოფილი სისტემის, ამ სფეროში ინვესტირების გამოცდილების ნაკლებობის გამო. სახელმწიფო), მაგრამ ამავე დროს უფრო მაღალი შემოსავლით. ამ პროცესის წყალობით შესაძლებელი ხდება ახალი სამუშაო ადგილების და საწარმოო სიმძლავრეების შექმნა, მოსახლეობა უზრუნველყოფილია საჭირო საქონლით, სახელმწიფო ბიუჯეტი კი შექმნილი საწარმოებიდან საგადასახადო შემოსავლებით.

საკვანძო სიტყვები:კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა, კაპიტალის მიგრაცია, კაპიტალის ექსპორტი, კაპიტალის იმპორტი

შრომის საერთაშორისო დანაწილება რეალიზდება არა მხოლოდ საქონლისა და მომსახურების გაცვლით, არამედ კაპიტალის ექსპორტითა და იმპორტით. ეს პროცესი ფართოდ გავრცელდა მე-19 საუკუნის ბოლოს და მე-20 საუკუნის დასაწყისში.

კაპიტალის ექსპორტი- ეს არის ღირებულების გადაადგილება საზღვარგარეთ ნაღდი ფულის ან სასაქონლო სახით, რათა სისტემატიურად მოიპოვოს მოგება ან მიაღწიოს სხვა ეკონომიკურ, ასევე პოლიტიკურ სარგებელს.

Სხვა სიტყვებით, ექსპორტის არსი კაპიტალი მცირდება ფინანსური ან მატერიალური რესურსების ნაწილის ამოღებამდე ერთი ქვეყნის ეროვნული ეკონომიკური ბრუნვის პროცესიდან და მათი ჩართვა სხვა ქვეყნების წარმოების პროცესში. კაპიტალის მოძრაობა ერთი ქვეყნიდან მეორეში, უპირველეს ყოვლისა, დაკავშირებულია ექსპორტიორი ქვეყნის შიდა ეკონომიკური განვითარების წინსვლასთან მისი საგარეო ვაჭრობის ზრდასთან შედარებით.

ექსპორტის საჭიროება კაპიტალი გამოწვეულია ინდუსტრიულ ქვეყნებში კაპიტალის „ჭარბი“ ფორმირებით, რაც გამოწვეულია მისი გადაჭარბებული დაგროვებით.

მსოფლიო ეკონომიკის განვითარების ახლანდელ ეტაპზესაერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების განვითარების ერთ-ერთი მთავარი ფაქტორია თქვენ-გამტარი კაპიტალი. საერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ისეთი ფორმები, როგორიცაა საერთაშორისო ვაჭრობა საქონლით, მომსახურებით, ტექნოლოგიებით, გავლენას ახდენს ფულად და ფინანსურ ასპექტებზე: ექსპორტ-იმპორტის ოპერაციების განხორციელებისას ხორციელდება საერთაშორისო ანგარიშსწორებები ან საჭიროა საერთაშორისო სესხები; საერთაშორისო შრომითი მიგრაციის შემთხვევაში, ხელფასი. გადარიცხვები გადადის.

საერთაშორისო კაპიტალის მიგრაციის ფორმირება და განვითარებადაიწყო ბევრად მოგვიანებითსაერთაშორისო ეკონომიკური ურთიერთობების ისეთი ფორმები, როგორიცაა საქონლით საერთაშორისო ვაჭრობა, საერთაშორისო შრომითი მიგრაცია.

მხოლოდ კაპიტალის ექსპორტის შესაძლებლობის გაჩენისთვის საკმარისია მნიშვნელოვანი დანაზოგიმას ქვეყანაში.

საერთაშორისო კაპიტალის მიგრაციის სფეროში წარმოშობილი ურთიერთობების ევოლუციაში რამდენიმე ეტაპები .

ეტაპი 1- იწყება კაპიტალის საწყისი დაგროვების პროცესების დასრულების შემდეგ და კაპიტალისტური საწარმოო ურთიერთობების განვითარებით - XVII-XVIII საუკუნეების მიჯნაზე. და გაგრძელდა XIX საუკუნის ბოლომდე. ამ ეტაპს ე.წ „კაპიტალის ექსპორტის დაბადების ეტაპი“. მიმდინარე პროცესები ყველაზე ზუსტად აისახება ტერმინში „კაპიტალის ექსპორტი“, ვინაიდან ეს უკანასკნელი ექსკლუზიურად ერთი მიმართულებით გადადიოდა (მეტროპოლიებიდან კოლონიებში) და იყო შეზღუდული და შემთხვევითი ხასიათი.

ეტაპი 2- მე-19 საუკუნის ბოლოდან - მე-20 საუკუნის დასაწყისიდან. ხოლო მე-20 საუკუნის შუა წლებამდე, ანუ როგორც კაპიტალისტური საწარმოო ურთიერთობები დამყარდა და გავრცელდა მსოფლიო ეკონომიკაში. კაპიტალის ექსპორტის პროცესი ხორციელდება როგორც ინდუსტრიულ ქვეყნებს შორის, ასევე ინდუსტრიულ და განვითარებად ქვეყნებს შორის. ამ ეტაპზე კაპიტალის ექსპორტი გახდა ტიპიური, განმეორებადი და დამახასიათებელი ფენომენი, რაც საშუალებას გვაძლევს განვსაზღვროთ ეს ტერმინი და ვუწოდოთ ეს ეტაპი - „კაპიტალის ექსპორტის ეტაპი“.

ამრიგად, კაპიტალის ექსპორტი არის კაპიტალის ნაწილის ამოღება მოცემული ქვეყნის ეროვნული მიმოქცევიდან და მისი სასაქონლო ან ფულადი სახით გადატანა სხვა ქვეყნის წარმოების პროცესში და მიმოქცევაში, უფრო მაღალი მოგების მიღების მიზნით.

ეტაპი 3- XX საუკუნის 50-იანი წლების შუა ხანებიდან - XX საუკუნის 60-იანი წლებიდან. - საერთაშორისო კაპიტალის მოძრაობის ევოლუციის ეტაპი, რომელიც დღემდე გრძელდება, ასახავს ტერმინს "კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაცია". ამ ტერმინის გამოყენების საფუძველია შემდეგი გარემოებები:

ჯერ ერთი,კაპიტალის ექსპორტს ახორციელებენ არა მხოლოდ ინდუსტრიული ქვეყნები, არამედ მრავალი განვითარებადი და ყოფილი სოციალისტური ქვეყანა;

Მეორეც,ქვეყნები ერთდროულად ხდებიან კაპიტალის ექსპორტიორებიც და იმპორტიორებიც;

მესამე,კაპიტალის ექსპორტი იწვევს კაპიტალის მნიშვნელოვან საპირისპირო მოძრაობას სესხებზე პროცენტის, ბიზნეს მოგების, აქციებზე დივიდენდების სახით. მაგალითად, საპროცენტო გადახდა უცხოურ სესხებზე.

ზემოაღნიშნულიდან გამომდინარე, კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაცია არის მსოფლიო ეკონომიკის სხვადასხვა ქვეყნებს შორის კაპიტალის საწინააღმდეგო მოძრაობის პროცესი, მიუხედავად მათი სოციალურ-ეკონომიკური განვითარების დონისა, რაც დამატებით შემოსავალს მოაქვს მათ მფლობელებს.

საერთაშორისო კაპიტალის მიგრაციის ობიექტური საფუძველი არის მსოფლიო ეკონომიკის ქვეყნების არათანაბარი ეკონომიკური განვითარება, რაც პრაქტიკაში გამოიხატება:

· სხვადასხვა ქვეყანაში კაპიტალის არათანაბარი დაგროვებისას;

ცალკეულ ქვეყნებში კაპიტალის „ფარდობით ჭარბად“;

· შეუსაბამობაში კაპიტალზე მოთხოვნასა და მიწოდებას შორის მსოფლიო ეკონომიკის სხვადასხვა ნაწილში.

ვადა "ფარდობითი კაპიტალის ჭარბი"უპირველეს ყოვლისა, დაკავშირებულია იმ ფაქტთან, რომ ინდუსტრიულ ქვეყნებში არ არის კაპიტალის აბსოლუტური ჭარბი, რადგან ითვლება, რომ ეკონომიკურად წარმოება მიდრეკილია შეუზღუდავი ზრდისკენ და, შესაბამისად, კაპიტალის საჭიროება ყოველთვის უნდა იყოს.

საერთაშორისო კაპიტალის მიგრაციის პროცესის განვითარებაზე გავლენას ახდენს ფაქტორების ორი ჯგუფი, მათ შორის:

1) ეკონომიკური ფაქტორები: წარმოების განვითარება და ეკონომიკური ზრდის ტემპების შენარჩუნება; ღრმა სტრუქტურული ძვრები როგორც მსოფლიო ეკონომიკაში, ასევე ცალკეული ქვეყნების ეკონომიკაში; საერთაშორისო სპეციალიზაციის გაღრმავება და წარმოების თანამშრომლობა; მსოფლიო ეკონომიკის ტრანსნაციონალიზაციის ზრდა (მაგალითად, აშშ TNC-ების უცხოური ფილიალების წარმოების მოცულობა 4-ჯერ აღემატება თავად აშშ-დან საქონლის ექსპორტის მოცულობას); წარმოების ინტერნაციონალიზაციისა და ინტეგრაციის პროცესების ზრდა;

2) პოლიტიკური ფაქტორები: კაპიტალის ექსპორტის (იმპორტის) ლიბერალიზაცია (FEZ, ოფშორული ზონები და სხვ.); ინდუსტრიალიზაციის პოლიტიკა „მესამე სამყაროს“ ქვეყნებში; ეკონომიკური რეფორმების გატარება (სახელმწიფო საწარმოების პრივატიზაცია, კერძო სექტორის, მცირე ბიზნესის მხარდაჭერა); დასაქმების მხარდაჭერის პოლიტიკა.

კაპიტალის ექსპორტის დროს სუბიექტები ხელმძღვანელობენ ეკონომიკური მიზანშეწონილობით, რომელიც მოიცავს შემდეგს:

დამატებითი მოგების მიღება

სხვა სუბიექტებზე კონტროლის დამყარება;

სასაქონლო ნაკადების მოძრაობის გზაზე წამოყენებული პროტექციონისტული ბარიერების გვერდის ავლით,

წარმოების ახალ ბაზრებთან დაახლოება;

უახლეს ტექნოლოგიებზე წვდომის მიღება (მაგალითად, საკონტროლო პაკეტის შეძენის გზით),

წარმოების საიდუმლოების შენახვა უცხოური ფილიალების შექმნით, ასე რომ, იაპონურმა საავტომობილო კონცერნმა Toyota-მ, რომელმაც შეაღწია ამერიკულ ბაზარზე, ამჯობინა საკუთარი ფილიალის ორგანიზება General Motors-თან შერწყმას, თუმცა ეს უკანასკნელი უფრო მომგებიანი იყო;

დანაზოგი გადასახადების გადახდაზე, განსაკუთრებით ოფშორულ ზონებსა და თავისუფალ ეკონომიკურ ზონებში საწარმოების შექმნის ან რეგისტრაციისას;

გარემოს დაცვის ხარჯების შემცირება.

კაპიტალის იმპორტის ეკონომიკური მიზანშეწონილობათანაღირსში:

გარკვეული ახალი და ძველი ინდუსტრიების განვითარების შესაძლებლობები;

დამატებითი სავალუტო რესურსების მოზიდვა;

სამეცნიერო და ტექნიკური პოტენციალის გაფართოება;

დამატებითი სამუშაო ადგილების შექმნა.

ქვეყნის მონაწილეობა კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაციის პროცესებში რიგ ინდიკატორებში აისახება.

გამოყოფა აბსოლუტური ციფრები,მაგალითად, კაპიტალის ექსპორტის მოცულობა, კაპიტალის იმპორტის მოცულობა, კაპიტალის ექსპორტ-იმპორტის ბალანსი, ქვეყანაში უცხოური კაპიტალის მქონე საწარმოების რაოდენობა, მათში დასაქმებულთა რაოდენობა და ა.შ. ბალანსი, მსოფლიო ეკონომიკის ქვეყნები კლასიფიცირდება როგორც ქვეყანა უპირატესად კაპიტალის ექსპორტიორებს (იაპონია, შვეიცარია), ქვეყანა ძირითადად კაპიტალის იმპორტიორები (აშშ, დიდი ბრიტანეთი) და ქვეყნები სავარაუდო ბალანსით (გერმანია, საფრანგეთი).

ინდიკატორების კიდევ ერთი ჯგუფი -ნათესავი,რაც უფრო რეალისტურად ასახავს ძალთა განლაგებას, რომელიც განვითარდა კაპიტალის საერთაშორისო მიგრაციაში და ქვეყნის დამოკიდებულებას კაპიტალის ექსპორტ-იმპორტზე. Მათ შორის:

1) კაპიტალის იმპორტის კოეფიციენტი (Kik), რომელიც ასახავს უცხოური კაპიტალის (FC) წილს ქვეყნის მშპ-ში:

კიკ = (IC / მშპ) * 100%;

2) კაპიტალის ექსპორტის კოეფიციენტი (კეკი), რომელიც ასახავს ექსპორტირებული კაპიტალის (EC) წილს ქვეყნის მშპ-სთან (ან GNP) მიმართ:

Kek = (EC / GDP) * 100%;

3) ქვეყანაში შიდა საინვესტიციო საჭიროებებზე უცხოური კაპიტალის წილის ამსახველი კოეფიციენტი:

Kp \u003d (IR / D (K)) * 100%,

სადაც Kp - მოთხოვნის ფაქტორი, IC - უცხოური კაპიტალი, D (K) - მოთხოვნა კაპიტალზე ქვეყანაში.

4) სხვა ფარდობითი მაჩვენებლები - უცხოური ან შერეული კომპანიების წილი ეროვნულ წარმოებაში, კაპიტალის ექსპორტის (იმპორტის) ზრდის ტემპი წინა პერიოდთან მიმართებაში, უცხოური ინვესტიციების ოდენობა ქვეყნის ერთ სულ მოსახლეზე.

კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობა, როგორც წარმოების ფაქტორი, იძენს სხვადასხვა სპეციფიკას ფორმები.

წარმოშობის კაპიტალის წყაროების მიხედვით , რომელიც მსოფლიო ბაზარზე მოძრაობს, იყოფა ოფიციალურ და კერძო.

ოფიციალური (სახელმწიფო) დედაქალაქი- სახელმწიფო ბიუჯეტიდან საზღვარგარეთ გადარიცხული ან საზღვარგარეთიდან მიღებული სახსრები მთავრობების გადაწყვეტილებით, აგრეთვე სამთავრობათაშორისო ორგანიზაციების გადაწყვეტილებით. ოფიციალური კაპიტალის წყაროა სახელმწიფო ბიუჯეტი, ანუ, საბოლოო ჯამში, გადასახადის გადამხდელთა ფული. ამრიგად, გადაწყვეტილებებს ასეთი კაპიტალის საზღვარგარეთ გადაადგილებაზე იღებენ მთავრობა და წარმომადგენლობითი ორგანოები (პარლამენტი).

კერძო (არასახელმწიფო) კაპიტალი- კერძო კომპანიების, ბანკების და სხვა არასამთავრობო ორგანიზაციების სახსრები, რომლებიც გადარიცხულია ან საზღვარგარეთიდან მიღებულია მათი მმართველი ორგანოებისა და მათი ასოციაციების გადაწყვეტილებით. ამ კაპიტალის წარმოშობის წყაროა კერძო ფირმების სახსრები, რომლებიც არ არის დაკავშირებული სახელმწიფო ბიუჯეტთან.

მაგრამ, მიუხედავად ფირმების შედარებითი ავტონომიისა მათი კაპიტალის საერთაშორისო მოძრაობის შესახებ გადაწყვეტილების მიღებისას, მთავრობა ჩვეულებრივ იტოვებს უფლებას მოაწესრიგოს და გააკონტროლოს იგი.

გამოყენების ბუნებით გამოყოფა:

. სამეწარმეო კაპიტალი- პირდაპირ ან ირიბად დაბანდებულ სახსრებს წარმოებაში მოგების მიღების მიზნით;